قطع بیمه بیکاری؛ دلایل قانونی و نحوه اعتراض
مقرری بیمه بیکاری در چه شرایطی قطع می‌شود؟ با دلایل قانونی قطع، زمان توقف پرداخت، نحوه اعتراض به تصمیم اداره کار یا تأمین اجتماعی و مهلت شکایت در دیوان عدالت اداری آشنا شوید.
۲ ساعت پیشکد خبر: 81424
بیمه بیکاری در چه شرایطی قطع می‌شود؟ با دلایل قانونی توقف مقرری، زمان قطع پرداخت و روش اعتراض به تصمیم اداره کار یا تأمین اجتماعی آشنا شوید. اگر در حال دریافت بیمه بیکاری هستید و پرداخت مقرری شما متوقف شده، ممکن است بخواهید بدانید چرا این اتفاق افتاده و چطور می‌توانید اعتراض کنید. قانون بیمه بیکاری موارد مشخصی را برای قطع مقرری پیش‌بینی کرده است؛ از جمله اشتغال مجدد، خودداری بدون عذر موجه از شرکت در دوره‌های آموزشی یا نپذیرفتن شغل پیشنهادی. البته هر توقف پرداختی لزوماً به معنای قطع قانونی مقرری نیست. برای پیگیری، ابتدا باید بدانید علت توقف چیست و کدام نهاد درباره آن تصمیم گرفته است.
بر اساس ماده ۸ قانون بیمه بیکاری، در چند وضعیت پرداخت مقرری متوقف می‌شود:
۱. وقتی دوباره مشغول به کار می‌شوید
اگر در زمان دریافت بیمه بیکاری دوباره شاغل شوید، پرداخت مقرری قطع می‌شود. فرقی نمی‌کند به شغل قبلی خود برگردید یا در محل دیگری و در شغل متفاوتی مشغول به کار شوید.باید حداکثر ظرف ۱۵ روز از شروع کار، موضوع را به‌صورت کتبی به اداره کار محل و شعبه تأمین اجتماعی پرداخت‌کننده مقرری اطلاع دهید. اگر اشتغال خود را اعلام نکنید و همچنان مقرری بگیرید، باید مبالغی را که از تاریخ شروع کار دریافت کرده‌اید، پس بدهید.
۲. وقتی بدون عذر موجه در دوره آموزشی شرکت نمی‌کنید
اگر اداره کار شما را برای شرکت در دوره کارآموزی یا سوادآموزی معرفی کند و بدون دلیل موجه در دوره حاضر نشوید، مقرری بیمه بیکاری قطع می‌شود. در این حالت، تاریخ خودداری از شرکت در دوره، مبنای قطع پرداخت خواهد بود.
۳. وقتی شغل پیشنهادی را بدون دلیل موجه نمی‌پذیرید
فردی که بیمه بیکاری می‌گیرد، باید آمادگی خود را برای اشتغال حفظ کند. اگر اداره کار شغلی متناسب با تخصص او یا شغلی مشابه پیشنهاد کند و او بدون دلیل موجه آن را نپذیرد، مقرری‌اش قطع می‌شود. در این وضعیت نیز تاریخ نپذیرفتن شغل، مبنای توقف پرداخت است.
۴. وقتی شرایط بازنشستگی یا ازکارافتادگی کلی را پیدا می‌کنید
اگر در زمان دریافت بیمه بیکاری شرایط قانونی بازنشستگی یا ازکارافتادگی کلی را پیدا کنید، مقرری بیمه بیکاری قطع می‌شود. در صورت داشتن شرایط لازم، مستمری بازنشستگی یا ازکارافتادگی جایگزین آن خواهد شد.
۵. وقتی به کار برمی‌گردید و مزد دوران بلاتکلیفی را می‌گیرید
ممکن است کارگری پس از مدتی بلاتکلیفی، با رأی یا تصمیم مرجع قانونی به کار برگردد و مزد روزهایی را که بلاتکلیف بوده دریافت کند. در این صورت، مقرری بیمه بیکاری‌ای که برای همان دوره گرفته است باید به تأمین اجتماعی بازگردانده شود.
اگر فردی که بیمه بیکاری می‌گیرد، پروانه کسب یا موافقت اصولی راه‌اندازی یک کسب‌وکار را دریافت کند، لزوماً از همان روز مقرری‌اش قطع نمی‌شود. طبق تبصره ماده ۲۱ آیین‌نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری، ملاک قطع مقرری، آغاز فعالیت و بهره‌برداری از کسب‌وکار است. بنابراین، اگر فقط مجوز گرفته‌اید اما هنوز فعالیت خود را شروع نکرده‌اید، تاریخ دریافت مجوز به‌تنهایی به معنای شروع کسب‌وکار نیست. تاریخ واقعی آغاز فعالیت اهمیت دارد.
افرادی که بیمه بیکاری می‌گیرند باید آمادگی خود را برای بازگشت به کار اعلام کنند و در زمان‌هایی که اداره کار تعیین می‌کند، برای پیگیری وضعیت خود مراجعه کنند. با این حال، صرف تأخیر یا غیبت در مراجعه، به‌تنهایی دلیل قانونی کافی برای قطع مقرری نیست.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در رأی صادرشده در سال ۱۳۹۷، بخش‌هایی از دستورالعمل حضور و غیاب مقرری‌بگیران را باطل کرد که بر اساس آن‌ها تأخیر یا غیبت به‌تنهایی باعث قطع مقرری می‌شد. دلیل این تصمیم آن بود که قانون، موارد قطع بیمه بیکاری را مشخص کرده و نمی‌توان با یک دستورالعمل اداری، دلیل تازه‌ای به آن‌ها اضافه کرد.
البته این رأی به معنای نادیده گرفتن همه تعهدات فرد نیست. اگر کسی بدون عذر موجه از شرکت در دوره آموزشی یا پذیرفتن شغل مناسب پیشنهادی خودداری کند، همچنان ممکن است مقرری‌اش قطع شود.
برای اعتراض، ابتدا باید مشخص کنید چرا پرداخت مقرری متوقف شده است. ممکن است تأمین اجتماعی به دلیل ثبت سابقه اشتغال جدید پرداخت را متوقف کرده باشد، یا اداره کار به دلیل دیگری ادامه دریافت بیمه بیکاری را نپذیرفته باشد. راه پیگیری این دو وضعیت یکسان نیست.
۱. اگر تأمین اجتماعی به دلیل اشتغال مجدد مقرری را قطع کرده است
اگر تأمین اجتماعی متوجه شود که دوباره مشغول به کار شده‌اید، می‌تواند پرداخت مقرری را متوقف کند و باید موضوع را به اداره کار محل اطلاع دهد. اگر به این تصمیم اعتراض دارید، باید اعتراض خود را به اداره کار محل ارائه کنید و بخواهید موضوع را بررسی کند. برای مثال، ممکن است سابقه بیمه‌ای جدیدی برای شما ثبت شده باشد، در حالی که در آن زمان واقعاً شاغل نبوده‌اید. در چنین شرایطی، می‌توانید مدارکی را که ادعای شما را ثابت می‌کند به اداره کار ارائه دهید. طبق تبصره ماده ۱۷ آیین‌نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری، اداره کار باید این موضوع را بررسی کند و نظر آن در این فرایند برای اجرا لازم است.
۲. اگر اداره کار به دلیل نپذیرفتن شغل یا شرکت نکردن در دوره آموزشی مقرری را قطع کرده است
اگر اداره کار اعلام کرده که شغل پیشنهادی را نپذیرفته‌اید یا بدون عذر موجه در دوره آموزشی شرکت نکرده‌اید، ابتدا از این اداره بخواهید دلیل و مدارک تصمیم خود را به شما اعلام کند. اگر با این تصمیم موافق نیستید، مدارکی را ارائه دهید که نشان دهد:
- شغل پیشنهادی با تخصص یا شرایط قانونی مورد نظر مطابقت نداشته است؛
- در دوره آموزشی شرکت کرده‌اید؛
- برای حاضر نشدن در دوره یا نپذیرفتن شغل، دلیل موجه داشته‌اید.
برای مثال، گواهی پزشکی، مدارک حضور در دوره، مکاتبات اداره کار یا اسناد مربوط به شرایط شغل پیشنهادی می‌تواند به بررسی اعتراض شما کمک کند.
۳. اگر به دلیل بازنشستگی، ازکارافتادگی یا شروع کسب‌وکار مقرری قطع شده است
در این موارد نیز ابتدا از اداره کار یا تأمین اجتماعی بخواهید دلیل قطع و تاریخ آن را مشخص کند.اگر هنوز شرایط قانونی بازنشستگی یا ازکارافتادگی کلی را ندارید، مدارک مربوط را ارائه دهید. اگر هم علت قطع، شروع کسب‌وکار اعلام شده اما فعالیتی را آغاز نکرده‌اید، می‌توانید مدارکی را که نشان می‌دهد کسب‌وکار هنوز شروع نشده است، در اختیار مرجع مربوط قرار دهید.
اگر اعتراض شما در اداره کار یا تأمین اجتماعی به نتیجه نرسید و همچنان معتقدید تصمیم گرفته‌شده خلاف قانون است، می‌توانید از آن تصمیم یا اقدام در دیوان عدالت اداری شکایت کنید. بر اساس قانون دیوان عدالت اداری، مهلت شکایت از تصمیمات و اقدامات دستگاه‌های اجرایی موضوع بندهای ۱ و ۳ ماده ۱۰ این قانون، برای افراد مقیم ایران شش ماه و برای افراد مقیم خارج از کشور یک سال از تاریخ ابلاغ تصمیم یا اقدام است.
اگر تصمیمی به شما ابلاغ نشده و درخواست شما برای انجام یک کار اداری بی‌پاسخ مانده است، باید ابتدا درخواست خود را به دستگاه مربوط ارائه کنید و رسید بگیرید. دستگاه اصولاً حداکثر سه ماه برای پاسخ کتبی فرصت دارد؛ مگر اینکه قانون برای آن موضوع مهلت دیگری تعیین کرده باشد یا شرایط، رسیدگی فوری‌تری را لازم کند. اگر دستگاه در مهلت قانونی پاسخ ندهد، با رعایت شرایط قانون می‌توانید در دیوان عدالت اداری شکایت کنید.
برای ثبت شکایت، نامه قطع مقرری، پاسخ اداره کار یا تأمین اجتماعی، اعتراض ثبت‌شده و مدارکی مانند سوابق بیمه، قرارداد کار، فیش حقوقی و اسناد مربوط به وضعیت اشتغال خود را آماده کنید. در متن شکایت نیز توضیح دهید چرا تصمیم گرفته‌شده را نادرست می‌دانید و چه درخواستی از دیوان دارید.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در رأی صادرشده در اردیبهشت ۱۴۰۵، درباره مرجع رسیدگی به اعتراض افرادی که درخواست اولیه بیمه بیکاری آن‌ها رد شده است، توضیح داده است. موضوع این رأی، افرادی بودند که هنوز مقرری دریافت نمی‌کردند و با درخواست آن‌ها برای دریافت بیمه بیکاری موافقت نشده بود.
دیوان اعلام کرد تصمیم نهایی درباره درخواست بیمه بیکاری با اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی است و اعتراض به این تصمیم باید در شعبه بدوی دیوان عدالت اداری بررسی شود. اما این رأی مستقیماً درباره همه موارد قطع مقرری در زمان دریافت بیمه بیکاری نیست. برای مثال، اگر تأمین اجتماعی به دلیل اشتغال مجدد پرداخت مقرری را متوقف کرده باشد، ابتدا باید مسیر مشخص‌شده در ماده ۱۷ آیین‌نامه، یعنی بررسی اعتراض در اداره کار، طی شود. بنابراین نمی‌توان نتیجه این رأی را بدون توجه به علت قطع، به همه پرونده‌ها تعمیم داد.
اگر پرداخت بیمه بیکاری شما متوقف شده است، دلیل قطع و تاریخ آن را به‌صورت کتبی دریافت کنید، اعتراض خود را ثبت کنید و رسید آن را نگه دارید. اگر هم قصد شکایت در دیوان عدالت اداری دارید، مهلت قانونی را از دست ندهید؛ زیرا صرف پیگیری شفاهی یا مراجعه‌های مکرر، جای ثبت رسمی اعتراض را نمی‌گیرد.
