دولت چین پیشنویس نخستین مقررات رسمی خود را برای گسترش حمایتهای قانون کار به کارگران پلتفرمی و شاغلان اقتصاد گیگ منتشر کرده است. این طرح قرار است حداقلهایی را در زمینه پرداخت دستمزد، زمان استراحت و ایمنی شغلی برای گروهی فراهم کند که شمارشان به حدود ۸۴ میلیون نفر میرسد؛ با این حال، سطح حمایتهای پیشنهادی همچنان با حقوق و مزایای کارکنان دارای رابطه استخدامی رسمی فاصله زیادی دارد.
این پیشنویس اخیرا برای دریافت نظر عمومی منتشر شد. بر اساس آن، رانندگان تاکسیهای اینترنتی، پیکهای تحویل غذا و دیگر افرادی که از طریق پلتفرمهای آنلاین کار میکنند، مشمول حداقلی از حمایتهای شغلی خواهند شد. وزارت منابع انسانی و تامین اجتماعی چین تاکید کرده است که مقررات پیشنهادی، استانداردهای پایه شرایط کار را تعیین میکند و همه حمایتهای موجود برای کارکنان رسمی را در بر نمیگیرد.
«او ونجیونگ»، استاد دانشگاه ژجیانگ و متخصص تامین اجتماعی، این اقدام را واکنشی دیرهنگام به مشکلات امنیت شغلی افرادی دانست که رابطه کاری مشخصی با کارفرمایان خود ندارند. به گفته او، با کاهش فرصتهای شغلی رسمی در پی کندشدن رشد اقتصادی، شمار بیشتری از مردم چین به مشاغل انعطافپذیر روی آوردهاند و همین مسئله نگرانیها درباره حقوق آنان را افزایش داده است.
بر اساس نهمین پیمایش ملی نیروی کار چین در سال ۲۰۲۳، این کشور حدود ۴۰۲ میلیون شاغل داشته که نزدیک به یکپنجم آنان، یعنی ۸۴ میلیون نفر، در گروه «اشکال جدید اشتغال» قرار میگیرند. این افراد از طریق پلتفرمهای اینترنتی و مطابق با قواعد و دستورالعملهای آنها خدمات ارائه میکنند.
این جمعیت بخشی از نیروی کار انعطافپذیر گستردهتری است که طبق گزارش مشترک وبسایت کاریابی ژائوپین و دانشگاه جینان، شمار آن در سال گذشته از ۲۰۰ میلیون نفر فراتر رفته است. بسیاری از این شاغلان با پرداختهای نامنظم و حجم کاری سنگین مواجهاند.
پیشنویس مقررات تازه، دوره پرداخت دستمزد را به حداکثر یک ماه محدود میکند و خواستار پرداخت دستمزد بیشتر برای کار در روزهای تعطیل رسمی است؛ هرچند میزان این افزایش را مشخص نکرده است.
همچنین شرکتهای پلتفرمی موظف خواهند شد به طرح دولتی حمایت از آسیبهای ناشی از کار بپیوندند. با این حال، الزام مشابهی برای ارائه بیمههای اجتماعی مانند بازنشستگی و درمان در نظر گرفته نشده است.
در زمینه حق استراحت هم شرکتها باید حداکثر ساعات کار روزانه و هفتگی را بهطور «معقول» تعیین و اعلام کنند. به گفته ونجیونگ، این مقررات نمیتواند همه مشکلات کارگران پلتفرمی را حل کند، اما دستکم اصول مهمی را تثبیت میکند؛ از جمله جلوگیری از تاخیر در پرداخت دستمزد و حمایت در برابر آسیبهای شغلی.
«شن چیلان»، زنی که از طریق یک پلتفرم خدمات خانگی در شانگهای سفارشهای نظافت و آشپزی دریافت میکند، در این باره میگوید در حال حاضر از هیچیک از حمایتهای پیشنهادی برخوردار نیست. او میگوید حتی در جریان طوفان تابستانی هم، اگر مشتری سفارشی ثبت میکرد، ناچار بود آن را بپذیرد؛ زیرا در غیر این صورت، پلتفرم تعداد سفارشهای بعدی او را کاهش میداد.
به گفته شن، تنها در شرایطی بسیار مهم، مانند ازدواج یا فوت همسر، میتوان درخواست کرد که برای مدتی سفارش جدیدی به فرد داده نشود؛ آن هم حداکثر برای دو یا سه روز.
وزارت منابع انسانی چین در ماه مارس اعلام کرده بود که ۱۷ استان این کشور برنامههای آزمایشی حمایت از کارگران گیگ در برابر آسیبهای شغلی را اجرا کردهاند و بیش از ۲۵ میلیون نفر در این طرحها ثبتنام کردهاند. مقررات جدید میتواند گامی در جهت گسترش این حمایتها باشد، اما همچنان بخش مهمی از حقوق کارگران، از جمله برخورداری از بیمه بازنشستگی و درمان، در آن تضمین نشده است.