به گزارش آتیه آنلاین، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و مجری طرح ملی بومی‌سازی دانش و زنجیره ارزش استحصال مواد اولیه دارویی از گیاهان خاص، با تأکید بر اهمیت توسعه کشت کنترل‌شده گیاهان دارویی گفت: اجرای این سیاست با همکاری دانشگاه‌ها و دستگاه‌های مسئول می‌تواند به تأمین پایدار مواد اولیه داروهای حیاتی، کاهش وابستگی کشور به مواد حاصل از کشفیات و فراهم شدن زمینه تولید و صادرات این مواد در بازارهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای منجر شود.
به گزارش ایسنا، دکتر سید علیرضا سلامی، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی در زمینه تولید مواد اولیه دارویی طبیعی و زیست‌فناوری اظهار کرد: گیاهانی مانند گونه‌های مختلف پاپاور، شاهدانه صنعتی و دارویی و برخی قارچ‌های دارویی ظرفیت قابل توجهی برای تأمین ترکیبات موردنیاز صنایع دارویی کشور دارند.
وی با اشاره به اینکه در سال‌های گذشته بخشی از مواد اولیه موردنیاز برای استخراج ترکیباتی مانند مورفین، کدئین و تبائین از مواد مکشوفه تأمین می‌شد، افزود: کاهش این منابع ضرورت حرکت به سمت راهکارهای پایدارتر را افزایش داده است. در همین راستا، تغییر رویکرد ستاد مبارزه با موادمخدر در یکی دو سال اخیر و توجه به کشت کنترل‌شده گیاهان منتخب می‌تواند تحول مهمی در زنجیره تأمین مواد اولیه دارویی ایجاد کند.
شقایق الیفرا؛ امکان برداشت مکانیزه و تأمین مواد دارویی
سلامی درباره ظرفیت شقایق الیفرا گفت: این گیاه در مقایسه با گونه‌های متعارف خشخاش ویژگی‌هایی دارد که امکان برداشت مکانیزه آن را بدون تیغ‌زنی و جمع‌آوری شیرآبه فراهم می‌کند. به این ترتیب، محصول با استفاده از کمباین برداشت و مستقیماً برای استخراج ترکیبات موردنیاز صنایع دارویی فرآوری می‌شود.
به گفته وی، تبصره ذیل ماده ۴۱ قانون مبارزه با موادمخدر مبنای قانونی پیگیری کشت کنترل‌شده این گیاهان را فراهم کرده است؛ ظرفیتی که می‌توان با تدوین و اجرای ضوابط مشخص از آن برای تأمین هدفمند مواد اولیه دارویی استفاده کرد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد که توسعه این صنعت باید بر اساس استانداردهای جهانی انجام شود و هدف نهایی، تولید مواد اولیه دارویی و داروهای مخدرپایه سالم و شناسنامه‌دار از طریق کشت کنترل‌شده است. او همچنین خواستار جلوگیری از تحمیل هزینه‌های اضافی زمین و نهاده‌ها به این طرح شد تا قیمت نهایی دارو برای مصرف‌کنندگان افزایش پیدا نکند.
شقایق ایرانی و ظرفیت تولید تبائین
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، شقایق ایرانی را از دیگر گیاهان دارای اهمیت دارویی دانست و گفت: این گیاه منبع تولید تبائین است؛ ترکیبی که در ساخت برخی داروها از جمله بوپرنورفین، مورد استفاده در درمان وابستگی به مواد افیونی، کاربرد دارد.
سلامی با اشاره به سابقه تحقیقات دانشگاه تهران درباره این گیاه از دهه ۶۰ میلادی افزود: برخی ارقام آن در سال‌های بعد با نام‌های «آریا یک» و «آریا دو» توسط کشورهای خارجی معرفی شدند، اما ظرفیت‌های داخلی آن به اندازه کافی مورد بهره‌برداری قرار نگرفت.
به گفته وی، اکنون با مشارکت بخش خصوصی، غربالگری، انتخاب، اهلی‌سازی و توسعه کشت این گیاه در دستور کار قرار گرفته و دستاوردهای قابل توجهی نیز حاصل شده است. با این حال، تکمیل تحقیقات و دستیابی به نتایج نهایی ممکن است چندین سال زمان ببرد.
شاهدانه صنعتی و ضرورت تدوین ضوابط کشت
سلامی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های شاهدانه صنعتی و دارویی گفت: ترکیباتی مانند کانابیدیول (CBD) و سایر کانابینوئیدهای غیرروان‌گردان در برخی محصولات دارویی کاربرد دارند. از سوی دیگر، ارقام صنعتی با میزان بسیار پایین تتراهیدروکانابینول (THC) قابلیت استفاده برای تولید بذر، روغن و الیاف و بهره‌برداری در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی و برخی صنایع پیشرفته را دارند.
وی تدوین ضوابط کشت کنترل‌شده این گیاه را با مشارکت ستاد مبارزه با موادمخدر، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو ضروری دانست.
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران تأکید کرد کشت کنترل‌شده به معنای آزاد شدن کشت هر نوع خشخاش یا شاهدانه در هر مکان و توسط هر فردی نیست؛ بلکه این فعالیت باید با استفاده از ارقام منتخب، در اراضی مجاز و تحت نظارت مستمر انجام شود تا امکان انحراف و بهره‌برداری غیرمجاز به حداقل برسد.
سلامی در پایان، همکاری دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی را برای موفقیت این طرح‌ها ضروری دانست و گفت: برنامه‌ریزی علمی، نظارت مؤثر و انتخاب گونه‌های مناسب می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز داخلی، زمینه تولید محصولات با ارزش افزوده و حضور ایران در بازارهای صادراتی را فراهم کند.
