به گزارش آتیه‌آنلاین، مسئله دیگر فقط گران شدن هزینه رفت‌وآمد نیست؛ در برخی مسیرها، گردشگران حتی برای ادامه سفر و پیدا کردن جایگاهی که امکان سوخت‌گیری داشته باشد با مشکل روبه‌رو هستند. این وضعیت به‌ویژه برای سفرهای جاده‌ای، خودروهای کمپر و تورهایی که به مقاصد دورتر می‌روند، نگرانی‌های تازه‌ای ایجاد کرده است.
طرح محدودیت استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌های سوخت ابتدا به‌صورت آزمایشی در کرمان اجرا شد و پس از آن به خراسان جنوبی و سیستان‌وبلوچستان رسید. از ابتدای آبان نیز هشت استان هرمزگان، یزد، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، اردبیل و کردستان به این طرح اضافه شدند تا تعداد استان‌های مشمول به ۱۱ استان برسد. به این ترتیب، بخشی از مسیرهای پرتردد گردشگری کشور نیز درگیر محدودیت‌هایی شده‌اند که آثار آن فراتر از جایگاه‌های سوخت است.
یکی از نخستین گروه‌هایی که اثر این محدودیت‌ها را تجربه کرده‌اند، گردشگرانی هستند که با خودروهای شخصی و کمپر سفر می‌کنند. این خودروها معمولاً برای سفرهای طولانی و چندروزه استفاده می‌شوند و امکان توقف و اقامت در مسیر را برای مسافران فراهم می‌کنند؛ اما وقتی تأمین سوخت در طول مسیر قابل پیش‌بینی نباشد، همین مزیت به نقطه‌ضعف سفر تبدیل می‌شود.
مصطفی فاطمی، معاون توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، درباره پیامدهای این وضعیت هشدار داده و گفته است: «اگر این مشکل حل نشود، ممکن است مسافران در جاده‌ها و مسیرهای طولانی با مشکل مواجه شوند. در حال حاضر نیز در خراسان جنوبی، تعدادی از خودروهای کمپری در جاده متوقف شده‌اند.»
این اتفاق نشان می‌دهد محدودیت سوخت‌گیری فقط یک مسئله اداری یا مربوط به نحوه توزیع بنزین نیست؛ تصمیمی است که می‌تواند برنامه سفر مسافران را به‌هم بزند و آن‌ها را در مسیرهای طولانی بلاتکلیف بگذارد. کمک‌های موردی مردم محلی نیز نمی‌تواند جایگزین دسترسی مطمئن به سوخت شود؛ به‌ویژه در مسیرهایی که فاصله میان شهرها و جایگاه‌ها زیاد است.
محسن حاجی‌سعید، رئیس کارگروه گردشگری شورای راهبردی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، نیز تأکید کرده است که محدودیت در قیمت بنزین ممکن است برای گردشگران قابل تحمل باشد، اما محروم شدن از امکان سوخت‌گیری حتی با پرداخت هزینه بیشتر، بدترین سناریو برای گردشگری است.
محدودیت سوخت در شرایطی به گردشگری فشار وارد می‌کند که هزینه سفر برای بسیاری از خانوارها پیش از این نیز افزایش یافته است. کاهش سهمیه بنزین و دشوار شدن دسترسی به سوخت می‌تواند خانواده‌هایی را که با خودروی شخصی سفر می‌کنند، به تغییر برنامه یا حذف سفرهای طولانی وادار کند.
آراز محمدی، لیدر محلی در آذربایجان شرقی به همشهری می‌گوید کاهش سهمیه بنزین ممکن است گردشگران را به کم کردن تعداد سفرها وادار کند. از سوی دیگر، رانندگان و راهنمایان گردشگری نیز برای ادامه فعالیت به حمایت‌های متناسب نیاز دارند؛ به‌خصوص آن دسته از فعالانی که هم‌زمان رانندگی و راهنمایی مسافران را بر عهده می‌گیرند.
این مسئله فقط به خودروهای شخصی محدود نمی‌شود. اگر هزینه تأمین سوخت برای ناوگان حمل‌ونقل افزایش پیدا کند، قیمت تمام‌شده سفر با اتوبوس و دیگر وسایل نقلیه نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد. در چنین شرایطی، سفرهایی که پیش‌تر با برنامه‌ریزی اقتصادی امکان‌پذیر بودند، ممکن است از سبد هزینه خانوار حذف شوند.
در مقاصد گردشگری جنوب کشور، مشکل تأمین گازوئیل نیز به نگرانی دیگری برای فعالان این حوزه تبدیل شده است. تهمینه حسینی، لیدر گردشگری فعال در تهران، با اشاره به وضعیت چابهار می‌گوید کمبود گازوئیل در برخی مقاصد جنوبی، فعالیت رانندگان اتوبوس را با مشکل روبه‌رو کرده است. به گفته او، برخی رانندگان از سفر به این مناطق خودداری می‌کنند و گروهی دیگر نیز تنها با افزایش چشمگیر هزینه حاضر به همکاری هستند.
نتیجه چنین وضعیتی، دشوارتر شدن طراحی و عرضه تورهای گردشگری با قیمت مناسب است. وقتی هزینه جابه‌جایی افزایش پیدا می‌کند، برگزارکننده تور ناچار است قیمت نهایی را بالا ببرد؛ اما در شرایطی که قدرت خرید مردم کاهش یافته، افزایش قیمت لزوماً به معنای جبران هزینه‌ها نیست و حتی ممکن است تقاضا برای سفر را کمتر کند.
حسینی با اشاره به شرایط اقتصادی خانوارها می‌گوید حتی در صورت اعلام تور با قیمت‌های جدید نیز استقبال چندانی صورت نمی‌گیرد. او از گلایه فعالان گردشگری در چابهار درباره رکود سفر و دشواری تأمین معیشت خبر داده است؛ افرادی که درآمدشان به ورود گردشگر وابسته است و با کاهش مسافر، کسب‌وکارشان نیز آسیب می‌بیند.
پیامدهای محدودیت سوخت به برگزارکنندگان تور یا رانندگان ختم نمی‌شود. گردشگری زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی را دربرمی‌گیرد؛ از راهنمایان و رانندگان گرفته تا هتل‌ها، اقامتگاه‌ها، رستوران‌ها و کسب‌وکارهای محلی. کاهش سفر یا افزایش هزینه جابه‌جایی می‌تواند بر تمام این بخش‌ها اثر بگذارد.
حاجی‌سعید هشدار داده است که راهنمایان گردشگری، رانندگان و صاحبان تاکسی‌های گردشگری نیز در صورت ایجاد محدودیت در سوخت‌گیری با مشکل مواجه می‌شوند. از نگاه او، پیش از اجرای چنین تصمیم‌هایی باید شرایط فعالان گردشگری و نیازهای سفر و جابه‌جایی مسافران در نظر گرفته شود.
این مسئله در مناطق دورتر و مقصدهایی که دسترسی به آن‌ها به حمل‌ونقل جاده‌ای وابسته است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین مناطقی، محدودیت سوخت فقط هزینه سفر را افزایش نمی‌دهد؛ ممکن است اساساً امکان اجرای تور یا جابه‌جایی گردشگر را از بین ببرد.
معاون توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی از پیگیری موضوع با شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی خبر داده و خواستار پیش‌بینی راهکاری برای خودروهایی شده است که در مسیرهای طولانی با مشکل تأمین بنزین مواجه می‌شوند. یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، فراهم کردن امکان خرید بنزین با نرخ آزاد برای مسافران است تا دست‌کم دسترسی به سوخت به‌طور کامل قطع نشود.
آراز محمدی نیز پیشنهاد کرده است در فصل‌های پرتردد و مناسبت‌های گردشگری، سوخت تشویقی برای خودروهای شخصی و ناوگان حمل‌ونقل عمومی فعال در جابه‌جایی مسافران در نظر گرفته شود. حمایت از رانندگان و فعالان گردشگری و پیش‌بینی تسهیلات ویژه برای سفرهای بین‌شهری از دیگر راهکارهایی است که او مطرح کرده است.
با این حال، مسئله گردشگری ایران تنها با حل مشکل سوخت برطرف نمی‌شود. همان‌طور که فعالان این حوزه تأکید می‌کنند، وضعیت اقتصادی خانوارها و کاهش توان مردم برای پرداخت هزینه سفر نیز بر میزان تقاضا اثر گذاشته است. بنابراین، حتی اگر امکان سوخت‌گیری در مسیرها فراهم شود، تا زمانی که هزینه سفر با درآمد مردم تناسب نداشته باشد، رونق گردشگری تضمین نخواهد شد.
در شرایط فعلی، گردشگری داخلی با دو مانع هم‌زمان روبه‌روست: از یک سو مسافری که برای تأمین هزینه سفر و سوخت با محدودیت مواجه است و از سوی دیگر فعال اقتصادی که با افزایش هزینه‌ها و کاهش مشتری دست‌وپنجه نرم می‌کند. اگر برای دسترسی گردشگران به سوخت و حمایت از ناوگان حمل‌ونقل راهکاری پایدار در نظر گرفته نشود، محدودیت‌های تازه می‌تواند سفرهای جاده‌ای را دشوارتر کند و فشار بیشتری بر کسب‌وکارهای گردشگری وارد آورد.
