پانزده سال پس از تصویب مقاوله‌نامه کارگران خانگی سازمان بین‌المللی کار در سال ۲۰۱۱ (شماره ۱۸۹)، برآوردهای تازه این سازمان از پیشرفت در کاهش اشتغال غیررسمی کارگران خانگی در بسیاری از کشورها حکایت دارد. با این حال، بیش از چهار نفر از هر پنج کارگر خانگی در سراسر جهان همچنان در بخش غیررسمی کار می‌کنند و اغلب از حمایت موثر قانون کار و نظام تامین اجتماعی برخوردار نیستند.
بر اساس گزارش آماری سازمان بین‌المللی کار با عنوان «وضعیت کار خانگی در سال ۲۰۲۵؛ ۱۵ سال پس از مقاوله‌نامه شماره ۱۸۹»، شمار افراد ۱۵ سال به بالا که در سراسر جهان به‌عنوان کارگر خانگی مشغول به کارند، حدود ۸۰ میلیون نفر برآورد شده است؛ رقمی که در مقایسه با ۷۵.۶ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ افزایشی است.
با این حال، سهم کار خانگی از کل اشتغال نسبتا ثابت مانده است. کارگران خانگی ۲.۲ درصد از کل شاغلان و ۴.۴ درصد از مزدبگیران را تشکیل می‌دهند. این موضوع نشان می‌دهد افزایش تعداد آنان در سطح جهان، عمدتا بازتاب رشد کلی اشتغال در برخی مناطق است، نه گسترش ویژه کار خانگی در مقایسه با سایر مشاغل.
در ۹۱ کشور از مجموع ۱۴۰ کشوری که داده‌های قابل‌مقایسه برای سال‌های و ۲۰۲۵ در دسترس بود، میزان اشتغال غیررسمی کارگران خانگی کاهش یافته یا ثابت مانده است. این کشورها نزدیک به ۷۰ درصد از کل کارگران خانگی جهان را دربر می‌گیرند. در مقابل، در ۴۹ کشور دیگر که حدود ۳۰ درصد نیروی کار خانگی جهان را تشکیل می‌دهند، سهم اشتغال غیررسمی افزایش یافته است.
با وجود این پیشرفت، برآورد می‌شود ۶۶.۵ میلیون کارگر خانگی، معادل ۸۳.۱ درصد از کل نیروی کار این بخش در جهان، همچنان در اشتغال غیررسمی فعالیت کنند؛ رقمی که در مقایسه با سال ۲۰۱۹، پنج میلیون و ۱۰۰ هزار نفر افزایش یافته است.
آمارهای جهانی بیش از آنکه نشان‌دهنده وخامت گسترده شرایط کار در این بخش باشند، بازتاب تمرکز روزافزون کارگران خانگی در کشورهایی هستند که در آن‌ها اشتغال غیررسمی همچنان در سطح بالایی قرار دارد.
آسیا و اقیانوسیه با ۴۰.۲ میلیون کارگر خانگی، حدود نیمی از نیروی کار این بخش در جهان را در خود جای داده است. آفریقا هم بیشترین افزایش شمار کارگران خانگی را در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ تجربه کرده و ۴.۲ میلیون نفر به جمعیت شاغلان این بخش در آن افزوده شده است.
در آفریقا، ۹۳.۳ درصد از کارگران خانگی در بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند؛ وضعیتی که در کشورهای عربی تقریبا فراگیر است. اروپا و آسیای مرکزی پایین‌ترین نرخ اشتغال غیررسمی کارگران خانگی را در میان مناطق جهان دارند، اما در این منطقه هم بیش از یک نفر از هر سه کارگر خانگی در بخش غیررسمی مشغول به کار است. قاره آمریکا نیز همچنان منطقه‌ای است که نیروی کار خانگی آن بیش از سایر مناطق زنانه شده است.
کارگران خانگی خدمات ضروری مورد نیاز خانوارها را ارائه می‌دهند؛ از نظافت و آشپزی گرفته تا مراقبت از کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت. با این حال، سهم و اهمیت کار آنان همچنان کمتر از ارزش واقعی‌اش ارزیابی می‌شود.
برآوردهای جدید نابرابری‌های پایدار در این بخش را تایید می‌کند. دستمزد ماهانه کارگران خانگی به‌طور متوسط تنها ۵۳.۳ درصد دستمزد ماهانه سایر مزدبگیران است. وضعیت کارگران خانگی شاغل در بخش غیررسمی حتی نامطلوب‌تر است و دستمزد آنان به‌طور متوسط به ۴۸.۷ درصد دستمزد دیگر مزدبگیران می‌رسد.
این آمار نشان می‌دهد شکاف نسبی دستمزد کارگران خانگی از سال ۲۰۱۹ تاکنون بیشتر شده است. در آن سال، دستمزد ماهانه آنان به‌طور متوسط معادل ۵۶.۴ درصد دستمزد سایر مزدبگیران بود. البته این افزایش شکاف لزوما به معنای کاهش دستمزد کارگران خانگی نیست. در بسیاری از کشورها دستمزد این گروه افزایش یافته، اما سرعت رشد آن از افزایش دستمزد سایر مزدبگیران کمتر بوده است. همچنین تغییر وزن کشورهایی که نیروی کار خانگی بیشتری دارند و شکاف دستمزدی در آن‌ها گسترده‌تر است، بر نتیجه کلی جهانی تاثیر گذاشته است.
ساعات کار طولانی همچنان در این بخش رایج است: ۳۵.۲ درصد از کارگران خانگی دست‌کم ۴۹ ساعت در هفته کار می‌کنند و ۱۴.۶ درصد از آنان ۶۰ ساعت یا بیشتر در هفته مشغول به کارند. در عین حال، احتمال اشتغال کارگران خانگی در مشاغل با ساعات کاری بسیار کوتاه هم بیشتر از سایر مزدبگیران است؛ وضعیتی که می‌تواند نشانه اشتغال کمتر از ظرفیت باشد یا از تقسیم ساعات کار میان چند خانوار مختلف ناشی شود.
زنان با محرومیت‌های آشکارتری روبه‌رو هستند. آنان ۷۷.۲ درصد از کارگران خانگی جهان را تشکیل می‌دهند و سهم نامتناسبی از مشاغل نظافت و مراقبت مستقیم بر عهده آن‌هاست. دستمزد ماهانه زنان کارگر خانگی به‌طور متوسط تنها ۴۸ درصد دستمزد سایر مزدبگیران زن است، در حالی که این نسبت برای مردان شاغل در کار خانگی به ۶۵.۸ درصد می‌رسد.
«پاتریک بلزر»، رئیس بخش کار غیررسمی سازمان بین‌المللی کار، با اشاره به پیشرفت در بسیاری از کشورها گفت: «پیشرفت در بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که تغییر امکان‌پذیر است. اما با وجود آنکه بیش از ۶۶ میلیون کارگر خانگی همچنان در بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند و دستمزدشان بیش از گذشته از دستمزد سایر مزدبگیران عقب مانده است، اقدامات بسیار بیشتری باید انجام شود.»
او افزود: «نمی‌توانیم ادعا کنیم که برای مراقبت ارزش قائلیم، اما افرادی را که این خدمات را ارائه می‌دهند کم‌ارزش بشماریم. باید حقوق مندرج در مقاوله‌نامه شماره ۱۸۹ سازمان بین‌المللی کار را به واقعیت تبدیل کنیم و دستمزد منصفانه، تامین اجتماعی، شرایط کار شایسته و حمایت موثر را برای همه کارگران خانگی تضمین کنیم.»
سازمان بین‌المللی کار خواستار تلاش بیشتر برای اجرای مقاوله‌نامه شماره ۱۸۹ و توصیه‌نامه شماره ۲۰۱ شده است. این اقدامات باید شامل راهبردهای هدفمند برای رسمی‌سازی اشتغال، فراهم کردن امکان ثبت‌نام و دسترسی آسان به حمایت‌های تامین اجتماعی، تضمین حداقل دستمزد موثر و حرکت به سوی دستمزد کافی برای تامین معیشت، حمایت از حقوق مربوط به ساعات کار، سرمایه‌گذاری در مشاغل شایسته حوزه مراقبت، به‌رسمیت شناختن مهارت‌ها، تقویت سازوکارهای نظارت، اجرای قانون، گسترش گفت‌وگوی اجتماعی و چانه‌زنی جمعی باشد.
با توجه به اینکه تحولات جمعیتی، مهاجرت، دگرگونی دیجیتال و دیگر تغییرات، جهان کار را متحول کرده و نیاز به خدمات مراقبتی را افزایش می‌دهند، تضمین کار شایسته برای کارگران خانگی بیش از پیش اهمیت خواهد یافت. این امر برای تحقق برابری جنسیتی، ایجاد نظام‌های پایدار مراقبت و پیشبرد عدالت اجتماعی ضروری است.
منبع: ILO
