«انقلاب فلامینگوها» در آلبانی؛ بحران نهادها و دموکراسی
اعتراض‌های گسترده در آلبانی از خشم عمومی نسبت به فساد، نابرابری و تمرکز قدرت در پروژههای لوکس مرتبط با نخبگان پرده برداشته و بحران نهادهای دموکراتیک را آشکار کرده است.
۳ ساعت پیشکد خبر: 81268
بحران دموکراسی و نهادهای فاسد در آلبانی، خشم عمومی را به خیابان‌ها کشانده است. مردم علیه فساد، نابرابری و تمرکز قدرت شورش می‌کنند. از فرانسه تا آلبانی، کنشگران از ورود به عصری تاریک خبر می‌دهند و برای رهایی از آن به میدان آمده‌اند. آنچه می‌خوانید، ترجمه گزارشی از رسانه میدل ایست آی به قلم «الیس جِوِوُری» درباره اعتراض‌ها در آلبانی و تهدیدهایی است که دموکراسی این کشور را در محاصره گرفته‌اند. انقلاب فلامینگوها از اعتراض به ساخت یک اقامتگاه لوکس در یک منطقه حفاظت شده آغاز شده که حتی سود آن قرار نیست به مردم و صاحبان کسب و کار آلبانیایی برسد. فعالان محیط‌زیست و دیگر کنشگران این کشور، با شعار «آلبانی برای فروش نیست»، خواستار تغییر ساختاری در کشور هستند.
نزدیکی نخست‌وزیر آلبانی به جرد کوشنر و اسرائیل، در بحبوحه خشم فزاینده عمومی از فساد گسترده و نابرابری، به چالشی جدی برای موقعیت سیاسی او تبدیل شده است.
اندکی پس از پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۴، ادی راما، نخست‌وزیر آلبانی، موافقت اولیه خود را با اجرای پروژه‌ای تفریحی و لوکس اعلام کرد که به جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور منتخب آمریکا، مرتبط بود.
این پروژه بخشی از طرح‌های گسترده‌تر برای توسعه جزیره راهبردی «سازان» و سواحل نزدیک به آن در «زوِرنِک»، در محدوده تالاب‌های حفاظت‌شده نارتا بود.
در ۳۰ دسامبر ۲۰۲۴، کمیته سرمایه‌گذاری‌های راهبردی آلبانی به شرکت «آتلانتیک اینکیوبیشن پارتنرز»، شرکتی مرتبط با کوشنر، برای اجرای پروژه تفریحی سازان به ارزش ۱.۴ میلیارد یورو، عنوان سرمایه‌گذار راهبردی اعطا کرد.
این سرمایه‌گذاری فرصتی برای نزدیکی راما به دولت تازه‌روی‌کارآمده ترامپ فراهم می‌کرد. اما تلاش او برای جلب حمایت شرکای قدرتمند بین‌المللی و حفظ قدرت در داخل کشور، حالا به یکی از محورهای اصلی مطالبه کناره‌گیری‌اش از قدرت تبدیل شده است.
مخالفت با این توافق به نمادی از سال‌ها قرارداد توسعه‌ای تبدیل شده که ثروت و قدرت را در اختیار نخبگان سیاسی و اقتصادی قرار داده‌اند. در حالی که شهروندان عادی آلبانی با دستمزدهای پایین، بیکاری و فشار برای مهاجرت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. خشم انباشته‌شده اکنون هم دولت حاکم و هم مخالفان آن را هدف گرفته است.
اروین سالیانجی، نماینده پیشین پارلمان از حزب دموکرات، به‌شدت از رهبر دیرینه حزب خود، سالی بریشا، انتقاد می‌کند.
سالیانجی می‌گوید: «این اعتراض‌ها نه‌تنها دولت، بلکه سالی بریشا، رهبر حزب دموکرات و جریان مخالف، را نیز هدف گرفته‌اند. این دو تعیین می‌کنند چه کسانی در احزابشان نامزد انتخابات شوند، نه رأی‌دهندگان. حالا گروه کوچکی از افراد به شکلی سرسام‌آور ثروتمند می‌شوند.»
بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳، بیش از ۶۰۰ هزار نفر از آلبانی مهاجرت کردند. دستمزدهای پایین، افزایش هزینه‌های زندگی و فرصت‌های شغلی محدود، ساختن آینده‌ای در این کشور را برای بسیاری دشوار کرده است.
جمعیت آلبانی اکنون به حدود ۲.۳ میلیون نفر رسیده و سالانه نزدیک به یک درصد کاهش می‌یابد.
با خروج نیروی کار بر اثر مهاجرت، دولت بیش از پیش به جذب نیروی کار از کشورهای فقیرتر متکی شده است تا کمبودها را جبران کند.
تا ژوئن ۲۰۲۶، بیش از ۲۲ هزار شهروند خارجی، عمدتا از هند و فیلیپین، مجوز کار در آلبانی دریافت کرده بودند. این در حالی است که دولت اقدام چندانی برای پاسخ‌گویی به نگرانی‌های رای‌دهندگان انجام نمی‌دهد.
سالیانجی می‌گوید مردم می‌خواهند در تصمیم‌گیری درباره نحوه اداره کشور مشارکت داشته باشند.
اعتراض‌های محلی علیه توسعه سواحل در پایان ماه مه به تجمعات روزانه در تیرانا، پایتخت آلبانی، گسترش یافت و توجه بین‌المللی را به خود جلب کرد؛ توجهی که تا حد زیادی به دلیل رسوایی‌های فساد و توافق‌های مشکوک مرتبط با کاخ سفید در نقاط مختلف جهان افزایش یافته بود.
این جنبش به «انقلاب فلامینگوها» شهرت یافت. این نام برگرفته از پرندگانی که در تالاب‌های در معرض تهدید این پروژه زندگی می‌کنند.
در ماه اکتبر، دانشجویان هم با حضور گسترده به اعتراض‌ها پیوستند و هزینه‌های تحصیل، وضعیت نامناسب دانشگاه‌ها و محدودیت فرصت‌های پیشرفت را به چالش کشیدند. این جنبش تا حد زیادی در برابر سازمان‌دهی حول محور یک رهبر واحد مقاومت کرده است.
سالیانجی می‌گوید: «نبود چهره‌های رهبری‌کننده در میان معترضان اتفاق خوبی است» و اضافه می‌کند: «دولت فرصتی ندارد کسی را با پول بخرد یا خانواده‌اش را تهدید کند.»
اگر این جنبش یک رهبر داشت، ممکن بود او اکنون در زندان باشد. در شرایط فعلی، این یک مزیت است. راما حالا متوجه شده که گزینه‌های چندانی برای پاسخ‌دادن به اعتراض‌ها ندارد. «او دانشجویان، معلمان و مقام‌های دولتی شرکت‌کننده در اعتراض‌ها را تهدید کرده، در حالی که به ماموران پلیس برای برخورد خشونت‌آمیز با معترضان بیش از دو هزار یورو پاداش پیشنهاد داده است.»
فاتوس لوبونیا، نویسنده آلبانیایی و منتقد راما و از مخالفان او، معتقد است این اعتراض‌ها از فروپاشی عمیق‌تر نهادهای کشور پرده برمی‌دارند. او می‌گوید«نهادها و دموکراسی با بحران مواجه‌اند.»
لوبونیا در گفت‌وگو با میدل ایست آی از تیرانا می‌گوید: «ما اقتصاد سالمی نداریم. با اقتصادی مجرمانه روبه‌رو هستیم و جرائم سازمان‌یافته دولت را به تسخیر خود درآورده‌اند.»
لوبونیا در دوران حکومت کمونیستی آلبانی، ۱۷ سال را به‌عنوان زندانی سیاسی گذراند. او در طول ۱۳ سال زمامداری راما، همواره از منتقدان صریح چرخش اقتدارگرایانه کشور بوده است.
جنجال بر سر پروژه تفریحی سازان هم‌زمان با آشکارترشدن نزدیکی راما به اسرائیل و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور و دوست نزدیک کوشنر، بالا گرفته است. به نظر می‌رسد راما می‌کوشد از نفوذ اسرائیل بر دولت ترامپ برای تثبیت موقعیت خود در آلبانی بهره ببرد.
در آوریل ۲۰۲۵، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، به پاس حمایت راما از اسرائیل، مدال افتخار ریاست‌جمهوری را به او اعطا کرد.
در همان ماه، شرکت دولتی تسلیحاتی آلبانی، کایو (Kayo)، با شرکت اسرائیلی تولیدکننده تسلیحات «البیت سیستمز» تفاهم‌نامه‌ای برای تاسیس یک آکادمی هوانوردی در شهر ولوره امضا کرد. راما در جریان سفر خود به اسرائیل در ژانویه ۲۰۲۶ نیز وعده داد همکاری‌های دفاعی دو کشور عمیق‌تر شود.
دولت او همچنین از ساخت سه موزه یهودی در کشوری حمایت کرده که جمعیت یهودی آن در طول تاریخ چندان قابل‌توجه نبوده است. این اقدام به افزایش شمار بازدیدکنندگان اسرائیلی کمک کرده است.
روابط گردشگری دو کشور هم به‌سرعت گسترش یافته است. گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، در سخنرانی خود در تیرانا در ۱۲ اکتبر اعلام کرد که شمار گردشگران اسرائیلی به حدود ۱۰۰ هزار نفر رسیده است. این رقم در مقایسه با دوره مشابه در سال ۲۰۲۵، بیش از ۵۰۰ درصد افزایش نشان می‌دهد.
پروژه کوشنر با طرح او برای بازسازی اجباری غزه، فارغ از خواست ساکنان بومی این سرزمین، مقایسه شده است.
برخی معترضان این پروژه را «جزیره‌ای دیگر به سبک اپستین» نامیده‌اند که به سوءاستفاده از قدرت توسط نخبگانی اشاره دارد که به پیامدهای تصمیم‌هایشان برای مردم عادی بی‌اعتنا هستند.
لوبونیا می‌گوید: «برخلاف حکومت کمونیستی که در پایان حاضر بود قدرت را واگذار کند و غرب هم آماده بود از تصمیم آلبانی برای تبدیل‌شدن به کشوری دموکراتیک حمایت کند، امروز در دوران راما با کسی روبه‌رو هستیم که می‌خواهد به قدرت بچسبد و حاضر نیست کناره‌گیری کند.»
کمیسیون اروپا آتش‌افروزی، حمله به نهادهای دولتی و تخریب اموال را محکوم کرده است. این نهاد در عین حال از تعهد مقام‌های آلبانیایی به حفاظت از حق اعتراض استقبال کرده و پیشرفت این کشور در مسیر عضویت در اتحادیه اروپا را ستوده است.
کمیسیون اروپا همچنین خواستار واکنشی قانونی و متناسب با شرایط شده است. هیئت اتحادیه اروپا پیش‌تر از مقام‌ها خواسته بود گزارش‌های مربوط به استفاده بیش از حد از زور توسط پلیس علیه معترضان و روزنامه‌نگاران را بررسی کنند.
سفارت آمریکا هم خواستار برگزاری اعتراض‌های مسالمت‌آمیز و خویشتن‌داری همه طرف‌ها شده است.
برای معترضانی که خواستار استعفای راما هستند، تشدید اعتراض‌ها در ماه اکتبر ادامه ماه‌ها بسیج مسالمت‌آمیز مردمی است که نتوانسته به خواسته‌هایشان برسد: مقابله با فساد، تشکیل دولت انتقالی و پایان‌دادن به زمامداری راما.
در همین حال، شمار پرونده‌های تحقیقات فساد که مقام‌های ارشد ساختار سیاسی آلبانی را درگیر کرده‌اند، پیوسته افزایش یافته است.
اریون ولیای، شهردار تیرانا، از فوریه ۲۰۲۵ در بازداشت به سر می‌برد. پرونده او شامل اتهام‌های فساد و پول‌شویی است که البته او آنها را رد می‌کند.
بلینـدا بالوکو، معاون پیشین نخست‌وزیر هم با اتهام‌های فساد مرتبط با قراردادهای دولتی به ارزش بیش از ۲۰۰ میلیون یورو روبه‌روست. او هرگونه تخلف را انکار می‌کند.
در ماه سپتامبر، دادگاهی به درخواست دادستانی ویژه مبارزه با فساد و جرائم سازمان‌یافته، معروف به «اسپک»، ولورا هیسنی، رئیس سازمان اطلاعات آلبانی، را تحت بازداشت خانگی قرار داد و از سمت خود تعلیق کرد.
بازرسان مظنون‌اند که او اطلاعات محرمانه را در اختیار گروه‌های جرائم سازمان‌یافته قرار داده است. راما هرگونه ارتباط میان خود و پرونده‌های فساد علیه متحدانش را رد کرده است.
لوبونیا در پایان می‌گوید: «اعتراض‌ها بر سر یک دوراهی قرار دارند: یا ادی راما یک دولت پلیسی ایجاد می‌کند، یا با شجاعت می‌توان آلبانی متفاوتی ساخت. وضعیت ترسناک است. از دموکراسی‌ها گاهی باید با خون نیز دفاع کرد.»
