هم‌زمان با نزدیک‌شدن به برگزاری سی‌ویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (COP31) در آنتالیا (۹ تا ۲۰ نوامبر)، تصاویر ماهواره‌ای از نشت گسترده متان از محل‌های دفن زباله ترکیه پرده برداشته‌اند؛ کشوری که پس از چین، ایالات متحده، روسیه و برزیل، پنجمین منتشرکننده بزرگ متان ناشی از پسماندهای جامد در جهان است.
بر اساس داده‌های موسسه غیرانتفاعی «کلایمیت تریس» (Climate TRACE) و تحلیل پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، ۷۰ توده انتشار متان در ۱۰ محل دفن زباله با بیشترین انتشار در ترکیه شناسایی شده است. نرخ متوسط انتشار در این مکان‌ها بین ۸۴۱ کیلوگرم تا ۷.۴ تن در ساعت متغیر بوده است. سه محل در اطراف استانبول و بقیه در نزدیکی آنکارا، ازمیر و آنتالیا قرار دارند.
در صدر این فهرست، محل دفن زباله‌ای در غرب استانبول و نزدیک منطقه سِیمن قرار دارد که میانگین انتشار شناسایی‌شده در آن حدود ۷.۴ تن در ساعت بوده است؛ رقمی که به گفته تحلیلگران، اندکی کمتر از بزرگ‌ترین منبع ثبت‌شده در فهرست جهانی سال ۲۰۲۵ است. در این محل، روزانه حدود هشت هزار و ۵۰۰ تن زباله خانگی تخلیه می‌شود، در حالی که مجموع زباله تولیدی استانبول به‌طور متوسط روزانه ۲۰ هزار تن است.
شرکت بهره‌بردار شهری «ایستاک» (ISTAC) در سِیمن، گاز تولیدشده از تجزیه مواد آلی را جمع‌آوری می‌کند و یک شرکت انرژی آن را در نیروگاهی که در سال ۲۰۲۰ افتتاح شده، برای تولید برق می‌سوزاند. بر اساس گزارش وب‌سایت «انرژی گونلوگو» در سال ۲۰۲۵، این تاسیسات ماهانه حدود ۲۲ هزار مگاوات‌ساعت برق تولید می‌کرد. با این حال، داده‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد وجود این سامانه‌ها به‌تنهایی مانع انتشار گسترده متان نمی‌شود.
«تیا اسکارپلی»، مسئول بخش پسماند در سازمان «کربن مَپر» (Carbon Mapper)، می‌گوید کاهش متان ناشی از محل‌های دفن زباله مستلزم خارج‌کردن مواد آلی از چرخه دفن پیش از رسیدن به این محل‌ها و هم‌زمان افزایش میزان جمع‌آوری گاز است. به گفته او، چون بیشترین انتشار شناسایی‌شده در ترکیه در شمار محدودی محل دفن متمرکز است، «صرفا با رسیدگی به بزرگ‌ترین محل‌های دفن زباله، ظرفیت بسیار زیادی برای کاهش انتشار ملی وجود دارد.» او طراحی بهتر سامانه‌های جمع‌آوری گاز و تعمیر پوشش‌های ترک‌خورده یا چاهک‌های معیوب را از راهکارها می‌داند.
وزارت محیط‌زیست ترکیه در پاسخ به درخواست اظهارنظر اعلام کرد داده‌های مورد استناد حاصل اندازه‌گیری‌های پیوسته نیستند و نمی‌توان از آن‌ها برای محاسبه انتشار سالانه سِیمن استفاده کرد. این وزارتخانه به طرح «ابتکار زباله صفر» اشاره کرد و گفت نرخ ملی بازیابی پسماند در سال ۲۰۲۵ به ۳۷.۵۳ درصد رسیده است؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۷ تنها ۱۳ درصد بود.
بر اساس داده‌های بانک جهانی مبتنی بر پایگاه اطلاعاتی کمیسیون اروپا، انتشار متان ناشی از پسماند در ترکیه طی یک دهه منتهی به ۲۰۲۴ نزدیک به ۲۵ درصد افزایش یافته، در حالی که میانگین افزایش جهانی در همین دوره ۶.۵ درصد بوده است. انتشار گازهای ناشی از پسماند در ترکیه از سال ۲۰۲۰ تاکنون سالانه در حدود ۲۱ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن تولید کرده است.
«تعهد جهانی متان» (GMP) که در COP26 در سال ۲۰۲۱ آغاز شد، هدف کاهش جمعی ۳۰ درصدی انتشار متان تا سال ۲۰۳۰ در مقایسه با سطح ۲۰۲۰ را دنبال می‌کند، اما نام ترکیه در فهرست کشورهای مشارکت‌کننده دیده نمی‌شود. «سلیم ییلدیریم»، پژوهشگر ارشد سیاست‌گذاری اقلیمی در موسسه «دی۸۴» مستقر در آنکارا، می‌گوید ترکیه در مقایسه با کشورهای فقیرتر نظام پیشرفته‌تری برای دفع زباله دارد، اما مدیریت پسماند و بازیافت در آن از کارآمدی کمتری نسبت به بخش بزرگی از اروپا برخوردار است. به گفته او، ترکیه همچنان می‌تواند در جریان COP31 به این تعهد بپیوندد، اما «مسئله این است که آیا می‌توان این تعهد را به‌طور موثر به اقدام تبدیل کرد؟» او تاکید می‌کند برای واداشتن بهره‌برداران به جمع‌آوری و استفاده مجدد از متان، به مقررات نیاز است.
در همین حال، ساکنان منطقه سِیمن در فاصله حدود پنج کیلومتری محل دفن زباله با مشکل دیگری دست‌وپنجه نرم می‌کنند: بوی نامطبوع ناشی از ترکیبات آزادشده از زباله‌های آلی در حال تجزیه. «سونر دوز»، آرایشگر ۴۶ ساله ساکن این منطقه می‌گوید در تابستان این بو از پنجره‌های باز وارد خانه‌ها می‌شود: «حدود ساعت چهار یا پنج صبح، بو ناگهان بلند می‌شود. آدم را از خواب بیدار می‌کند.»
منبع: رویترز
