در هشت سال گذشته بیش از ۱۰ هزار حمله علیه خدمات درمانی در سراسر جهان ثبت شده است؛ حملاتی که در جریان جنگ اوکراین، درگیریهای خاورمیانه و تلاشها برای مهار شیوع ابولا در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو، به مرگ هزاران نفر و آسیب گسترده به نظامهای سلامت منجر شدهاند.
این آمار را سازمان جهانی بهداشت (WHO) اعلام کرده و بار دیگر تاکید کرده است که بخش سلامت نباید هدف حملات قرار گیرد.
سازمان جهانی بهداشت یک سامانه نظارتی برای ثبت حملات علیه خدمات درمانی دارد که شامل بیمارستانها و دیگر مراکز درمانی، کارکنان و بیماران، آمبولانسها و سایر وسایل حملونقل پزشکی، همچنین انبارها و تجهیزات پزشکی است.
بر اساس دادههای این سازمان، از سال ۲۰۱۸ تاکنون بیش از ۱۰ هزار و ۴۰۰ حمله در ۲۹ کشور و منطقه ثبت شده است. این حملات حدود ۵ هزار و ۷۰۰ کشته و بیش از ۸ هزار مجروح بر جای گذاشتهاند. با این حال، تاکنون هیچ فرد یا گروهی در قبال این حملات پاسخگو شناخته نشده است.
تنها در فاصله ژانویه تا اوت سال جاری، سازمان جهانی بهداشت بیش از ۹۰۰ حمله را ثبت کرده که دستکم ۹۰۰ کشته و بیش از هزار و ۴۰۰ مجروح به همراه داشته است؛ یعنی به طور متوسط بیش از چهار حمله در هر روز.
بیشترین موارد در اوکراین، لبنان و سرزمینهای اشغالی فلسطین رخ داده است، اما کشورهایی مانند میانمار، ایران، سودان، جمهوری دموکراتیک کنگو، سودان جنوبی، روسیه، سوریه و نیجریه هم در میان مناطق آسیبدیده قرار دارند.
«آلتاف موسانی»، مدیر بخش امور بشردوستانه و مدیریت بحران سازمان جهانی بهداشت، در گفتوگو با خبرنگاران در ژنو گفت: «آنچه شاهد آن هستیم، اشکال مختلفی از خشونت است.»
به گفته او، در سال ۲۰۲۶ سلاحهای سنگین بیشترین سهم را در حملات ثبتشده داشتهاند و پس از آن، تخریب مراکز درمانی و «خشونت روانی» قرار دارند.
علاوه بر حملات مستقیم، در این دوره ۴۴ مورد ربایش، بازداشت یا زندانی شدن کارکنان سلامت و بیماران هم ثبت شده است. بیشتر این موارد مربوط به بازداشت کارکنان بخش درمان بوده و در مجموع ۹۴ نفر را تحت تاثیر قرار داده است.
موسانی تاکید کرد که اگرچه این اعداد اهمیت دارند، اما تصویر کاملی از پیامدهای حملات ارائه نمیکنند.
او گفت: «وقتی یک بیمارستان مورد حمله قرار میگیرد، تاثیر آن فقط متوجه افرادی نیست که همان روز داخل بیمارستان هستند. این بیمار است که فردا نمیتواند خدمات درمانی دریافت کند. این آمبولانسی است که دیگر نمیتواند بیمار بعدی را منتقل کند. این کارکنان درمانی هستند که نمیتوانند به سر کار بازگردند، یا دارویی است که دیگر نمیتواند به مراکز درمانی برسد.»
شواهد نشان میدهد حملات علیه مراکز درمانی پیامدهایی گسترده و طولانیمدت دارند.
موسانی به مطالعهای درباره ۶۹ حمله در شمال غرب سوریه اشاره کرد که نشان میدهد تعداد مراجعات سرپایی در روز بعد از حمله ۵۱ درصد کاهش یافت و این کاهش تا ۳۷ روز ادامه داشت.
به گفته او در سال ۲۰۲۶ در سودان، حدود ۳۷ درصد از مراکز درمانی غیرفعال گزارش شدهاند و تنها ۳ درصد از مراکز ارزیابیشده خدمات بستری ارائه میکردند.
در غزه هم هر ۳۶ بیمارستان آسیب دیدهاند و تنها نیمی از آنها همچنان به صورت جزئی فعال هستند. خدمات مراقبتهای اولیه سلامت هم به شدت تحت تاثیر قرار گرفته است.
از زمان آغاز جنگ اوکراین، سازمان جهانی بهداشت بیش از ۳ هزار حمله علیه مراکز درمانی، آمبولانسها، انبارها و زنجیره تامین تجهیزات پزشکی را تایید کرده است.
همچنین از زمان اعلام شیوع کنونی ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو در ماه مه، ۱۲ حمله علیه خدمات درمانی ثبت شده که روند مقابله با این بیماری را مختل کرده است.
موسانی گفت: «اینها فقط آمار نیستند. پشت هر درصد، یک بیمار وجود دارد. پشت هر مرکز آسیبدیده، یک خدمت از دسترفته قرار دارد. پشت هر خدمت مختلشده، کسی وجود دارد که از دسترسی به مراقبتهای درمانی محروم میشود.»
حملات علیه نظام سلامت همچنین باعث ایجاد ترس در جوامع میشود؛ ترسی که میتواند مردم را از مراجعه برای دریافت خدمات درمانی بازدارد، کارکنان سلامت را از حضور در محل کار منصرف کند و اعتماد میان جامعه و نظام درمانی را کاهش دهد.
موسانی خواستار آن شد که پیامدهای انسانی این حملات آشکارتر شود، از دادهها و شواهد برای حفاظت از خدمات درمانی استفاده شود و طرفهای درگیر در جنگها در قبال اقدامات خود پاسخگو باشند.
پس از این نشست خبری، یکی از خبرنگاران پرسید آیا تاکنون کسی بابت حمله به مراکز درمانی مورد پیگرد یا مجازات قرار گرفته است؟
موسانی پاسخ داد که از میان بیش از ۱۰ هزار حمله تاییدشده، «حتی یک مورد نیز وارد روند پاسخگویی و رسیدگی قضایی نشده است.»
او تاکید کرد که سازمان جهانی بهداشت نه اختیار قانونی و نه تخصص لازم برای محاکمه طرفهای درگیر در منازعات را دارد، اما مدیرکل این سازمان بارها خواستار پاسخگو کردن طرفهای جنگ در برابر حملات علیه نظام سلامت شده است.
منبع: un.org
