بعد از باران زیر پای تهران را جدی بگیرید

بارندگی‌های این چند روز نگرانی درباره فروریزش ناگهانی معابر تهران را دوباره افزایش داده ،علی بیت‌اللهی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری این مرکز هشدار داده که نفوذ روان‌آب‌ها به قنات‌های متروکه و حفره‌های زیرزمینی می‌تواند به شسته‌شدن خاک و ریزش سطح خیابان‌ها منجر شود.

او از شهرداری تهران خواسته است ترک‌های تازه و فرورفتگی‌های دایره‌ای یا خطی آسفالت را بررسی کند؛ نشانه‌هایی که ممکن است از وجود حفره در زیر معابر خبر دهند.

به گفته بیت‌اللهی، پس از بارندگی و افزایش جریان روان‌آب‌ها، نفوذ آب به قنات‌های متروکه یا شکاف‌های زیرسطحی می‌تواند شدت جریان آب در زیر زمین را افزایش دهد. در چنین شرایطی، آب‌شستگی خاک و گسترش فرسایش تونلی، ابعاد حفره‌های زیرزمینی را بزرگ‌تر می‌کند و احتمال فروریزش ناگهانی معابر افزایش می‌یابد.

او توضیح داده  که فرورفتگی‌های موضعی، تغییر شکل سطح آسفالت و ترک‌خوردگی‌های دایره‌ای یا خطی از نشانه‌هایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. او پیشنهاد کرده کارشناسان و نیروهای اجرایی شهرداری این تغییرات را شناسایی و برای بررسی دقیق‌تر به مدیران مسئول گزارش کنند.

استفاده از بارندگی برای کاهش فرونشست زمین

بیت‌اللهی همچنين پیشنهاد کرده شهرداری‌های تهران، مشهد، اصفهان، کرج، شیراز، تبریز و قم از فرصت بارندگی برای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی استفاده کنند.

او معتقد است یکی از اقدامات ضروری برای کاهش سرعت فرونشست زمین، نفوذپذیرکردن سطوح شهری است. به گفته او گسترش آسفالت، بتن و سنگ‌فرش در شهرها مانع نفوذ طبیعی بخشی از آب باران به زمین می‌شود.

بیت‌اللهی تأکید کرده است که کاهش برداشت از آبخوان‌ها به‌تنهایی کافی نیست و باید با افزایش تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی همراه شود تا کسری منابع آبخوان و سرعت توسعه فرونشست کاهش پیدا کند.

از توکیو تا بنگلور؛ ۱۱ تجربه برای استفاده از روان‌آب‌ها

این عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به ۱۱ تجربه جهانی روش‌هایی مانند چاه‌های تغذیه شهری در بنگلور، چاه‌های جذبی متصل به زهکش خیابان در چنای، ترانشه‌ها و سطوح نفوذپذیر در توکیو و باغ‌های بارانی و کف‌پوش‌های نفوذپذیر در طرح شهرهای اسفنجی چین را معرفی کرده است.

او همچنین به تجربه استفاده از تالاب‌های مصنوعی و چاه‌های تزریقی در آدلاید استرالیا، اصلاح حوضچه‌های کنترل سیلاب در کیپ‌تاون و اجرای روش‌های تغذیه آبخوان در آمریکا، اندونزی، پاکستان و بنگلادش اشاره کرده است.

بیت‌اللهی معتقد است اجرای این روش‌ها لزوماً به منابع مالی گسترده نیاز ندارد و شهرداری‌ها می‌توانند با اولویت‌بندی مناطق و انتخاب روش‌های مناسب، بخشی از روان‌آب‌های شهری را به تغذیه سفره‌های زیرزمینی اختصاص دهند.

انتقاد از نبود مقررات برای نفوذپذیرکردن شهرها

به گفته بیت‌اللهی با وجود خطر فرونشست در بسیاری از شهرهای ایران، هنوز مقررات لازم‌الاجرایی در حوزه شهرسازی برای هدایت روان‌آب‌های سطحی به آبخوان‌ها تدوین نشده است.

او پیشنهاد کرده موضوع نفوذپذیرکردن سطوح شهری در «مقررات ملی فرونشست زمین» گنجانده شود و شهرداری‌ها از بتنی و آسفالتی‌کردن غیرضروری سطوح بوستان‌ها، بستر نهرها و فضاهای باز شهری خودداری کنند.

این پیشنهاد با هشدار نخست او درباره خطر نفوذ آب به قنات‌های متروکه ارتباط مستقیمی دارد. استفاده از روان‌آب‌ها برای تغذیه آبخوان‌ها باید در مکان‌هایی انجام شود که شرایط زمین‌شناسی و ایمنی آنها بررسی شده باشد؛ زیرا نفوذ کنترل‌نشده آب به حفره‌های زیرزمینی می‌تواند خود زمینه‌ساز فروریزش شود.

بیت‌اللهی از شهرداری تهران خواسته هم شناسایی نشانه‌های فروریزش پس از بارندگی را در دستور کار قرار دهد و هم برای افزایش نفوذپذیری سطوح شهری و تغذیه آبخوان‌ها برنامه‌ریزی کند.