قرار است واحدهای صنفی بازار گل شهید محلاتی که کودکان را به کار گرفته‌اند پلمب شوند. زمین‌هایی که به محل تجمع معتادان تبدیل شده‌اند پاکسازی و تسطیح شوند. زمین‌های رهاشده حصارکشی شوند و یک کمپ غیرمجاز نیز جمع‌آوری شود. اینها بخشی از تصمیم‌های سی‌وچهارمین نشست کمیته حقوقی و قضایی قرارگاه اجتماعی تهران است. تصمیم‌هایی که بیشتر بر جمع‌آوری و برخورد با محل وقوع آسیب‌ها متمرکز است تا رسیدگی به وضعیت کسانی که درگیر این آسیب‌ها هستند.
مدیران شهرداری و مقام‌های قضایی پیش از برگزاری نشست در منطقه ۱۴ از چند نقطه بازدید کردند. بازار گل شهید محلاتی و زمین‌های زراعی و فضاهای رهاشده پشت دانشگاه آزاد تهران جنوب و ضلع شمالی خیابان گل‌شناس و زمین‌های کوثر و ساختمانی در بزرگراه محلاتی از جمله محل‌های مورد بازدید بودند.
در بازار گل تصمیم بر پلمب واحدهای صنفی به‌کارگیرنده کودکان گرفته شد. برخورد با کارفرمایانی که از نیروی کار کودک استفاده می‌کنند بخشی از وظایف قانونی دستگاه‌های مسئول است. اما در گزارش این نشست مشخص نیست چه تعداد کودک در بازار گل شناسایی شده‌اند و وضعیت خانوادگی و تحصیلی آنها بررسی شده است یا خیر. همچنین معلوم نیست پس از تعطیلی محل کار چه نهادی مسئول حمایت از این کودکان خواهد بود.
پلمب یک واحد صنفی ممکن است به فعالیت غیرقانونی کارفرما پایان دهد اما لزوماً به کار کودک پایان نمی‌دهد. کودکی که درآمدش بخشی از هزینه زندگی خانواده را تأمین می‌کند ممکن است پس از تعطیلی محل کار به شغلی دیگر و حتی محیطی ناامن‌تر کشیده شود. در تصمیم‌های اعلام‌شده نیز نشانی از برنامه مشخص برای بازگرداندن این کودکان به مدرسه یا حمایت اقتصادی از خانواده‌های آنها دیده نمی‌شود.
موضوع مشابهی در زمین‌های کوثر مطرح شد. بخشی از این زمین‌ها به محل تجمع معتادان تبدیل شده و قرار است پاکسازی و تسطیح شود. محصورسازی زمین‌های زراعی و جمع‌آوری کمپ غیرمجاز آهنگ نیز در دستور کار قرار گرفته است. اما روشن نیست افرادی که در این نقاط حضور دارند پس از اجرای تصمیم‌ها چه سرنوشتی پیدا می‌کنند. آیا قرار است به مراکز درمانی یا حمایتی منتقل شوند یا تنها محل تجمعشان تغییر خواهد کرد؟
زمین رهاشده و ساختمان متروک ممکن است به محل تجمع افراد آسیب‌دیده یا وقوع جرم تبدیل شود. با این حال پاکسازی و حصارکشی به‌تنهایی نمی‌تواند مانع تکرار این مشکلات در نقطه دیگری از شهر شود. تجربه برخوردهای مقطعی با آسیب‌های اجتماعی نیز این پرسش را پیش می‌کشد که چرا در تصمیم‌های اعلام‌شده برای جمع‌آوری افراد زمان و مسئول مشخص می‌شود اما درباره ادامه روند درمان و حمایت اجتماعی آنها توضیحی داده نمی‌شود.
در این بازدیدها ۳۰ پلاک غیرمجاز احداث‌شده در کندروی بزرگراه امام علی در مسیر جنوب به شمال نیز بررسی شد. با وجود این در گزارش نشست توضیحی درباره نوع تخلفات و وضعیت بهره‌برداران این پلاک‌ها یا تصمیم نهایی درباره آنها ارائه نشده است.
سه سال فعالیت و پیشنهاد تهیه اطلس آسیب‌ها
عبدالمجید رحمانی دبیر مرکز رصد و پایش و مدیریت آسیب‌های اجتماعی تهران در این نشست از فعالیت سه‌ساله قرارگاه اجتماعی سخن گفت. به گفته او حضور دستگاه‌هایی مانند قوه قضاییه و فراجا و آموزش‌وپرورش و سپاه و بسیج و شبکه بهداشت زمینه هماهنگی برای رسیدگی به مسائل پیچیده اجتماعی را فراهم کرده است.
با این حال در سی‌وچهارمین نشست کمیته حقوقی و قضایی ولی‌الله مهبودی معاون حقوق عامه و پیشگیری از وقوع جرم دادسرای تهران پیشنهاد تهیه اطلس جامع آسیب‌ها و جرایم هر منطقه را مطرح کرد. ابزاری که قرار است مبنای شناسایی مناطق آسیب‌خیز و تعیین اولویت‌های مداخله باشد.
طرح این پیشنهاد پس از سه سال فعالیت قرارگاه پرسش مهمی را مطرح می‌کند. تصمیم‌هایی که تاکنون درباره آسیب‌های اجتماعی مناطق تهران گرفته شده بر اساس چه اطلاعات و ارزیابی‌هایی بوده است؟ آیا اطلس یا بانک اطلاعاتی مشابهی وجود دارد که باید تکمیل شود یا تهیه چنین مجموعه‌ای هنوز آغاز نشده است؟
در گزارش این نشست آماری از تعداد افراد تحت پوشش برنامه‌های حمایتی و میزان کاهش کار کودک و وضعیت معتادان ساماندهی‌شده ارائه نشده است. همچنین مشخص نیست چه تعداد از مصوبات جلسات گذشته اجرا شده و اجرای آنها چه تغییری در وضعیت محله‌ها ایجاد کرده است.
مهبودی نیز در همین نشست بر ضرورت ارزیابی میزان اجرای تصمیم‌ها و شناسایی موانع تأکید کرد. موضوعی که با توجه به تعداد جلسات برگزارشده و گستردگی دستگاه‌های حاضر در قرارگاه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر قرارگاه اجتماعی قرار است مسئولیت هماهنگی دستگاه‌ها را بر عهده داشته باشد باید بتواند درباره نتایج این هماهنگی نیز گزارش بدهد.
منطقه‌ای کم‌آسیب با فهرستی از نقاط مسئله‌دار
امیر شهرابی شهردار منطقه ۱۴ اعلام کرد که این منطقه با جمعیتی بیش از ۵۵۰ هزار نفر از نظر جمعیت ساکن در رتبه ششم مناطق تهران قرار دارد و در مقایسه با بسیاری از مناطق پایتخت از آسیب‌های اجتماعی کمتری برخوردار است.
این اظهارنظر در حالی مطرح شد که بازدید مقام‌های قضایی و مدیران شهری از همین منطقه با شناسایی مجموعه‌ای از مشکلات همراه بود. از کار کودک در بازار گل تا تجمع معتادان و کمپ غیرمجاز و زمین‌های رهاشده و ساخت‌وسازهای غیرمجاز.
وجود این مشکلات به‌تنهایی نمی‌تواند ادعای شهردار درباره پایین‌بودن میزان آسیب‌های اجتماعی را رد کند. اما برای مقایسه وضعیت مناطق باید آمار و شاخص‌های مشخصی وجود داشته باشد. در گزارش این نشست توضیحی داده نشده که منطقه ۱۴ بر اساس کدام داده‌ها در شمار مناطق کم‌آسیب تهران قرار گرفته و وضعیت آن نسبت به سال‌های گذشته بهتر شده یا بدتر.
در بخش دیگری از نشست مقام‌های قضایی از آمادگی برای همکاری با شهرداری در برخورد با تخلفات زیست‌محیطی و مسائل پسماند و کمپ‌های غیرمجاز و ساماندهی متکدیان خبر دادند. همچنین بر اجرای طرح نماد برای شناسایی و حمایت از دانش‌آموزان در معرض آسیب و برگزاری نشست‌های مشترک میان آموزش‌وپرورش و شهرداری و بهزیستی تأکید شد.
با این حال در تصمیم‌ها و اظهارات منتشرشده اقدامات انتظامی و قضایی با جزئیات بیشتری نسبت به برنامه‌های حمایتی مطرح شده‌اند. برای پلمب واحدهای صنفی و پاکسازی زمین‌ها و جمع‌آوری کمپ غیرمجاز تصمیم مشخصی اعلام شده اما درباره خدماتی که باید به کودکان کار و افراد بی‌خانمان و مصرف‌کنندگان مواد مخدر ارائه شود بیشتر از ضرورت هماهنگی و همکاری سخن رفته است.
در پایان نشست نیز پیشنهاد تشکیل گشت‌ها و کارگروه‌های مشترک برای شناسایی میدانی آسیب‌ها و رسیدگی به معتادان متجاهر و اتباع غیرمجاز و مسائل بافت‌های فرسوده مطرح شد.
قرارگاه اجتماعی تهران پس از سه سال فعالیت و برگزاری ده‌ها نشست همچنان با پرسش‌هایی درباره نتیجه اقدامات خود روبه‌روست. تازه‌ترین تصمیم‌های کمیته حقوقی و قضایی نیز بیشتر بر پلمب و پاکسازی و حصارکشی و جمع‌آوری متمرکز است. در گزارش منتشرشده نه زمان اجرای این تصمیم‌ها مشخص شده و نه شاخصی برای سنجش موفقیت آنها ارائه شده است. قرار است کودکان از محیط کار خارج شوند و معتادان از زمین‌های رهاشده جمع‌آوری شوند اما هنوز معلوم نیست پس از آن چه برنامه‌ای برای زندگی این افراد وجود دارد.
