
به گزارش آتیهآنلاین، مرخصی زایمان برای زنان شاغل فقط به معنای چند ماه دوری از محیط کار نیست؛ این مرخصی با مجموعهای از حقوق قانونی همراه است که از دریافت حقوق و مزایا تا بازگشت به شغل قبلی، امنیت شغلی و فرصت شیردهی را دربرمیگیرد.
با این وجود برخی مادران پس از پایان مرخصی زایمان با مشکلاتی مانند جلوگیری از بازگشت به محل کار، تغییر سمت یا حتی قطع همکاری روبهرو میشوند؛ اتفاقی که پرسشهایی درباره ضمانت اجرای قوانین حمایتی از زنان شاغل ایجاد کرده است.
فاطمه راهی، مشاور و دبیر ستاد جمعیت سازمان تامین اجتماعی، با تاکید بر ممنوعیت ایجاد مانع برای بازگشت مادران به محل کار اعلام کرده است که کارفرمایان اجازه ندارند به دلیل استفاده زنان از مرخصی زایمان، زمینه اخراج یا جابهجایی آنها را فراهم کنند. به گفته او، سازمان تامین اجتماعی از طریق بازرسیها بر اجرای این مقررات نظارت میکند و مادرانی که با چنین مشکلاتی مواجه میشوند، میتوانند موضوع را از طریق واحدهای بیمهای، بخش بازرسی و سامانه رسیدگی به شکایات این سازمان پیگیری کنند.
بر اساس ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مرخصی زایمان برای زنان شاغل در بخش دولتی و غیردولتی ۹ ماه با پرداخت تمام حقوق و فوقالعادههای مرتبط است. این مدت برای تولد دوقلو و بیشتر به ۱۲ ماه افزایش پیدا میکند. مادر همچنین میتواند در صورت تمایل، حداکثر دو ماه از این مرخصی را در ماههای پایانی بارداری استفاده کند.
نکته مهم درباره پرداخت حقوق مرخصی زایمان، تغییر تازه در مقررات تامین اجتماعی است. این سازمان در بخشنامه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، نحوه پرداخت حقوق و فوقالعادههای دوران مرخصی زایمان را اصلاح کرده است. بر اساس این بخشنامه، بیمهشدگان مشمول در تمام ۹ ماه مرخصی زایمان و برای زایمان دوقلو و بیشتر در تمام ۱۲ ماه، از حقوق و فوقالعادههای مرتبط برخوردار میشوند. پیش از این، برخی مادران برای دریافت کامل این مزایا ناچار به شکایت در دیوان عدالت اداری بودند، اما با اصلاح رویه، دیگر نیازی به طرح دعوا برای دریافت این مطالبات نیست.
در کنار این حق، ماده ۷۶ قانون کار نیز تصریح میکند که زن پس از پایان مرخصی زایمان باید به شغل سابق خود بازگردد و مدت مرخصی با تایید تامین اجتماعی جزو سوابق خدمت او محسوب میشود. بنابراین کارفرما نمیتواند صرفا به دلیل استفاده مادر از مرخصی زایمان، او را از بازگشت به موقعیت شغلی قبلی محروم کند.
حمایتهای قانونی از مادران شاغل به مرخصی زایمان محدود نیست. بر اساس ماده ۷۸ قانون کار و قانون ترویج تغذیه با شیر مادر، مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک، پس از هر سه ساعت کار، نیم ساعت فرصت شیردهی دارند. این زمان جزو ساعات کار محسوب میشود و نباید از حقوق آنها کسر شود.
همچنین مطابق ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، نوبتکاری شب برای مادران باردار و مادران دارای فرزند شیرخوار تا دو سالگی، در مشاغلی که نیازمند کار شبانه هستند، اختیاری است. برای پدران نیز تا یک ماهگی نوزاد این امکان در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر، اگر نوع کار برای زن باردار خطرناک یا سخت باشد، طبق ماده ۷۷ قانون کار، کارفرما موظف است بدون کاهش حقالسعی، کار مناسبتر و سبکتری به او واگذار کند.
اما اگر کارفرما پس از پایان مرخصی مانع بازگشت مادر شود، مسیر پیگیری به شرایط قرارداد بستگی دارد. بر اساس ماده ۱۵۷ قانون کار، اختلاف ابتدا از طریق سازش و سپس در هیاتهای تشخیص و حل اختلاف اداره کار قابل رسیدگی است. اگر اخراج غیرموجه تشخیص داده شود، ماده ۱۶۵ امکان صدور حکم بازگشت به کار و پرداخت حقوق دوره اخراج را پیشبینی کرده است.
البته میان اخراج و پایان قرارداد مدتموقت تفاوت وجود دارد؛ اگر مدت قرارداد به پایان رسیده باشد، موضوع تابع مقررات قراردادهای مدتدار است و صرف استفاده از مرخصی زایمان به معنای تمدید خودکار قرارداد نیست. بنابراین نگهداری قرارداد، فیش حقوقی، سوابق بیمه و مکاتبات مربوط به مرخصی و درخواست بازگشت به کار اهمیت دارد.
در نهایت، مرخصی زایمان تنها زمانی میتواند به حمایت واقعی از مادران شاغل منجر شود که امنیت شغلی آنها پس از بازگشت نیز تضمین شود؛ چراکه برخورداری از ۹ ماه مرخصی با حقوق، اگر به قیمت از دست دادن شغل و درآمد مادر تمام شود، بخش مهمی از هدف قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت محقق نخواهد شد.
