نرخ باروری در ایران طی دهههای گذشته پایین آمده و هرم جمعیتی را با بحران روبهرو کرده است. به گفته علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت نرخ باروری در سال گذشته به ۱.۳۵ رسیده و نگران کننده است. این در حالی است که ایران در حال حاضر ۶۹.۹ درصد جمعیت در سن مولد و فعال دارد.
براساس آمارها در سال ۱۳۶۰ نرخ باروری کشور ۶.۵ بود این عدد در سال ۱۴۰۲ به ۱.۶ و در سال ۱۴۰۴ به رقم بیسابقه ۱.۳۵سقوط کرده است.
یکی از موانعی که بر سر راه فرزندآوری است افزایش ناباروری در میان زوجهای ایرانی است. آخرین گزارشها از وجود سه تا پنج میلیون زوج نابارور در کشور خبر میدهند.
براساس اعلام معاون وزیر بهداشت در سال ۱۴۰۴، تعداد ۱۵ هزار و ۷۵۹ مورد فرزندآوری از طریق روشهای مصنوعی محقق شد. این روشها هزینههای بالایی را به خانوارها تحمیل میکند. درمانهای گران و پوشش ناکافی بیمه در این زمینه، بسیاری از زوج ها به ویژه دهکهای پایین درآمدی را از پیگیری درمان و تولد فرزند منصرف میکند.
در همین زمینه چند روز پیش نماینده مردم گرمسار و آرادان در مجلس، بر ضرورت کاهش هزینههای درمان ناباروری و حمایت عملی از خانوادهها برای تحقق اهداف قانون جوانی جمعیت تأکید کرد.
یاسر عربی، با اشاره به هزینههای بالای تشخیص و درمان ناباروری به مهر گفت: هزینههای دارو و خدمات کمکباروری از جمله موانع اقتصادی پیش روی بسیاری از خانوادههاست و میتواند دسترسی زوجهای واجد شرایط، بهویژه خانوادههای کمدرآمد را به خدمات درمانی محدود کند.
نماینده مردم گرمسار و آرادان در مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر ضرورت اجرای کامل تکالیف قانونی در حوزه درمان ناباروری، خواستار ارائه گزارش عملکرد وزارت بهداشت در این زمینه و اتخاذ تدابیر عملی برای پوشش صددرصدی هزینههای ضروری درمان ناباروریِ مشمول حمایت شد.
عربی همچنین بر استفاده از ظرفیت بیمههای پایه، بیمههای تکمیلی و منابع حمایتی قانونی برای کاهش بار مالی درمان ناباروری از دوش خانوادهها تأکید کرد.
او یکی از مطالبات مطرح شده را ارائه برنامهای شفاف و زمانبندیشده برای کاهش پرداخت از جیب خانوادهها و تسهیل دسترسی عادلانه به خدمات تخصصی درمان ناباروری دانست.
به دنبال طرح این مطالبات و برطرف کردن این مشکل بیمه سلامت تغییراتی را در پوشش بیمهای درمان ناباروری انجام داده است. مریم آزادی، مدیر کل دفتر خدمات تخصصی و فوق تخصصی سازمان بیمه سلامت ایران امروز گفت: ۹۰ درصد هزینه درمان ناباروری در مراکز دولتی، ۹۰ درصد تعرفه عمومی غیردولتی در مراکز عمومی غیردولتی مانند مراکز وابسته به جهاد دانشگاهی و ۶۹ درصد تعرفه مالکیت خصوصی در مراکز خصوصی درمان ناباروری تحت پوشش بیمه سلامت قرار دارد.
او ادامه داد: همچنین هزینه ۷۷ قلم دارو مرتبط با درمان ناباروری به صورت ۹۰ درصدی تحت پوشش بیمه سلامت قرار دارد. سایر خدمات مانند خدمات تخصصی و فوق تخصصی و آمادهسازی برای درمان نیز بر اساس دستورالعمل شورای عالی بیمه سلامت، تحت پوشش قرار دارد.
به گفته آزادی تاکنون ۱۶۵ هزار نفر در سامانههای بیمه سلامت برای دریافت خدمات درمان ناباروری نشاندار شدهاند که از خدمات درمان ناباروری استفاده کردهاند و همچنین در حال حاضر با ۱۴۸ مرکز درمانی درمان ناباروری طرف قرارداد هستیم.
مدیرکل دفتر خدمات تخصصی و فوق تخصصی سازمان بیمه سلامت ایران گفت: بیمه سلامت خدمات متعددی را به مردم ارائه میکند که از جمله این موارد میتوان به خدمات درمان ناباروری اشاره کرد که هم در حوزه سرپایی و هم در حوزه بستری ارائه میشود.
قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» در ایران برای حمایت از خانوادهها و کمک به تناسب جمعیتی تصویب شد. هدف این قانون تقویت ساختار خانواده و تشویق به فرزندآوری از طریق تدابیر مختلف، ازجمله درمان ناباروری است.
به دنبال اجرای این قانون اقداماتی مانند راهاندازی و تجهیز مراکز تخصصی سطح دو و سه درمان ناباروری در سطح استانها، افزایش ظرفیت فلوشیپها، برگزاری دورههای آموزشی، اجرای طرحهای پژوهشی و تدوین دستورالعملها و راهنمای بالینی برای پیشگیری و درمان ناباروری انجام شده است.
براساس یافتههای یک پژوهش در مرکز پژوهشهای مجلس اجرای این قانون با چالشهایی روبهرو است؛ فقدان ساماندهی کافی روشهای نوین باروری، جزیرهای بودن سامانهها و پراکندگی اطلاعات مراکز، فقدان پوشش بیمهای کافی و عدم پیش بینی اعتبارات کافی برای اجرای قوانین، تعرفه گذاری نامناسب و عدم توزیع مناسب نیروهای متخصص و فلوشیپهای ناباروری وجود دارد.
بنابر اعلام آزادی، هر ایرانی فاقد پوشش بیمهای میتواند با مراجعه به سامانه شهروندی بیمه سلامت یا دفاتر پیشخوان طرف قرارداد یا ادارههای کل بیمه سلامت استانها تحت پوشش بیمه سلامت قرار بگیرند. افراد با مراجعه به سامانه شهروندی بیمه سلامت و احراز هویت میتوانند با پرداخت حق بیمه تحت پوشش قرار بگیرند؛ البته دهکهای اول تا پنجم به صورت رایگان و دهکهای ششم تا نهم با تخفیفهایی در حق بیمه، تحت پوشش بیمه سلامت قرار میگیرند.