به گزارش آتیه آنلاین، کاهش نرخ باروری در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مسائل جمعیتی ایران تبدیل شده؛ روندی که علاوه بر کاهش تولدها، میتواند در سالهای آینده بر ساختار سنی جمعیت، بازار کار، ازدواج و تشکیل خانواده اثر بگذارد.
به گزارش مهر، محمود مشفق، دانشیار جمعیتشناسی دانشگاه علامه طباطبایی، با اشاره به تغییرات فرزندآوری در ایران گفت تعداد فرزندان و میزان باروری در یک دهه گذشته کاهش یافته، هرچند سرعت این کاهش در یکی دو سال اخیر کمتر شده است.
به گفته او، تعداد فرزند ایدهآل در میان افراد تغییر زیادی نکرده و در مطالعات مختلف حدود ۲.۲ تا ۲.۵ فرزند گزارش شده است، اما تعداد واقعی فرزندآوری کاهش یافته است. نرخ باروری کل که در سال ۱۴۰۰ حدود ۱.۷۴ بود، اکنون به حدود ۱.۳۵ رسیده است. مشفق معتقد است موانع اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی باعث شده افراد نتوانند به تعداد فرزند ایدهآل خود برسند.
این جمعیتشناس درباره زمان نمایانشدن آثار کاهش باروری در بازار کار توضیح داد که کاهش جمعیت در سن کار ابتدا در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال ظاهر میشود و سپس به گروههای سنی بالاتر منتقل خواهد شد.
او با در نظر گرفتن سال ۱۳۹۵ بهعنوان مبدأ کاهش معنادار باروری، گفت ۱۵ سال بعد، یعنی از سال ۱۴۱۰، کاهش جمعیت در نخستین گروه سنی پنجره جمعیتی نمایان میشود. به گفته مشفق، ایران از سالهای ۱۴۱۰ تا ۱۴۱۵ بهطور نسبی با کاهش جمعیت نیروی کار روبهرو خواهد شد و حدود یک دهه بعد این کاهش در گروههای سنی بالاتر نیز خود را نشان میدهد.
مشفق مهاجرت جوانان را نیز یکی از عوامل مؤثر بر وضعیت جمعیتی کشور دانست. به گفته او، در کنار مهاجرت بالفعل، بخشی از جوانان نیز تمایل به مهاجرت دارند اما به دلیل محدودیتهای مالی، قوانین و هزینههای مهاجرت، امکان اقدام ندارند.
او با اشاره به الگوی مهاجرت سالهای گذشته گفت خالص مهاجرت در آن دوره حدود منفی ۱.۵ تا منفی ۲ در هزار بوده که معادل کاهش سالانه حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار نفر از جمعیت است. به گفته وی، ۷۰ تا ۸۰ درصد این افراد در سنین جوانی و فعالیت اقتصادی قرار دارند و تداوم چنین روندی میتواند جمعیت جوان و در نتیجه ظرفیت ازدواج و تشکیل خانواده را کاهش دهد.
این جمعیتشناس با اشاره به نرخ باروری حدود ۱.۳۵ در ایران گفت کشور در وضعیت باروری بسیار پایین قرار دارد. به گفته او، در ادبیات جمعیتشناسی، نرخ باروری کمتر از ۱.۵ بهعنوان سطح بسیار پایین شناخته میشود و در چنین شرایطی سیاستهای افزایش باروری دولتها نیز الزاماً تغییر زیادی در نرخ باروری ایجاد نمیکنند.
مشفق نتیجه این روند را کاهش جمعیت جوان و افزایش سرعت سالمندی جمعیت دانست.
مشفق تأکید کرد سیاستهای جمعیتی باید بر ایجاد شرایط مناسب برای زندگی و تشکیل خانواده متمرکز شود. به گفته او، اشتغالزایی، تقویت بنیه اقتصادی جوانان، استفاده از پنجره جمعیتی، افزایش رقابتپذیری شغلی و آموزشهای مهارتمحور از جمله سیاستهای بنیادی هستند.
او همچنین بر ثبات اقتصادی و کاهش میل به مهاجرت از طریق سیاستهای تشویقی تأکید کرد و گفت حدود ۱۰ میلیون نفر در سن ازدواج قرار دارند که ظرفیت تشکیل خانواده در آنها وجود دارد، اما نگرانی از آینده اقتصادی و مشکلات معیشتی مانع ازدواج بخشی از این افراد شده است.
