روزانه حدود ۸ هزار تن پسماند وارد چرخه مدیریت پسماند تهران میشود؛ رقمی که در سالهای گذشته حدود ۵ هزار و ۵۰۰ تن بود. در همین حال تنها حدود ۱۲ درصد پسماند از طریق خطوط پردازش، نوماند و غرفهها بهعنوان پسماند خشک تفکیک میشود و افزایش ارزش مواد بازیافتی، دوباره زبالهگردی را در تهران پررنگ کرده است.
محسن قضاتلو، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران میگوید افزایش نرخ ارز و تغییر قیمت مواد اولیه پس از جنگ باعث افزایش ارزش پسماند خشک شده است. شهرداری نیز نرخ خرید پسماند خشک از شهروندان را که حدود پنج هزار تومان بود، به ۱۵ هزار و ۲۰۰ تومان رسانده است.
به گفته او، بالا رفتن ارزش پسماند خشک باعث افزایش رقابت برای جمعآوری این مواد شده و بخشی از برنامه شهرداری برای مهار جمعآوری غیرمجاز، توسعه مخازن دفنی است.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران امروز در نشستی خبری گفت که حدود ۸۰ نقطه تهران برای نصب مخازن دفنی شناسایی شده است. مرحله نخست شامل ۶۴ مخزن، ۳۲ مخزن آبی و ۳۲ مخزن سبز است و اجرای آن پس از برگزاری مناقصه آغاز خواهد شد.
این مدل پیشتر حدود ۴۰ روز در خیابان بهبودی منطقه ۲ بهصورت آزمایشی اجرا شده است. مخازن در زیر سطح زمین قرار میگیرند و در آنها در شرایط عادی قفل است و تنها هنگام تخلیه با تجهیزات مخصوص باز میشود. توسعه این مخازن یکی از ابزارهای سازمان برای کاهش دسترسی غیرمجاز به پسماند خشک و کنترل زبالهگردی عنوان شده است، هرچند مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند نیز تأکید کرده این مخازن به تنهایی مسئله زبالهگردی را حل نمیکنند.
طبق آمار سازمان مدیریت پسماند میزان دفن مستقیم پسماند تهران در اسفند سال گذشته حدود ۱۳ درصد بود و اکنون به کمتر از ۱۰ درصد و بر اساس آخرین آمار اعلامشده به کمتر از پنج درصد رسیده است.
در نتیجه بخش عمده زباله تهران ابتدا وارد خطوط پردازش میشود و پس از جداسازی، بخشی از مواد قابل استفاده بازیابی و بخشی بهعنوان ریجکت دفن میشود. با این حال سازمان مدیریت پسماند در این نشست آمار دقیقی از سهم بازیافت نهایی، میزان کمپوست، مقدار ریجکت و سرنوشت همه ۸ هزار تن پسماند روزانه ارائه نکرد. خطوط پردازش آرادکوه در جریان جنگ نیز فعالیت خود را ادامه دادهاند و برای شرایطی که این خطوط از مدار خارج شوند، دفن مستقیم پسماند بهعنوان سناریوی جایگزین در نظر گرفته شده است.
اکنون حدود ۳۰ درصد پسماند تهران با ناوگان خود سازمان مدیریت پسماند حمل میشود. این ظرفیت پس از خرید ماشینآلات جدید ایجاد شده و شهرداری بخشی از وابستگی خود به ناوگان پیمانکاران را کاهش داده است.همین ماشینآلات در جریان جنگ نیز در عملیات شهری به کار گرفته شدند. بر اساس آمار ارائهشده، نزدیک به هزار و ۸۰۰ مورد اعزام ماشینآلات، ۶۵۲ مأموریت و حدود سه هزار نفرروز فعالیت نیروی انسانی در این دوره ثبت شده است.
نیروهای سازمان علاوه بر جمعآوری روزانه پسماند، در آواربرداری، بازگشایی معابر و پشتیبانی از آتشنشانی و مناطق شهری حضور داشتند. در نقاط اصابت نیز ماشینآلات برای جابهجایی آوار و تجهیزات و در برخی موارد بمبهای عملنکرده به کار گرفته شدند.
هدف عملیاتی اعلامشده این بود که معابر آسیبدیده حداکثر ظرف یک ساعت بازگشایی شوند و برای این کار تیمهایی در چند نقطه از جمله مناطق ۴ و ۷ مستقر شده بودند.برآورد اولیه خسارت واردشده به ماشینآلات و تجهیزات سازمان مدیریت پسماند در این مأموریتها حدود ۴۰ میلیارد تومان اعلام شده است. این سازمان در مأموریت اربعین نیز هزار و ۲۰۰ نیروی خدماتی و ۷۷ دستگاه خودرو و ماشینآلات به مرزها و شهرهای عراق اعزام کرده است.
برای مجتمع آرادکوه یک برنامه راهبردی جدید تهیه شده و ایجاد اکوپارک نیز در این برنامه قرار گرفته است. یکی از مسائل اصلی این مجموعه همچنان شیرابه است. سازمان مدیریت پسماند اعلام کرده با همکاری سازمان ملل یک مشاور بینالمللی برای طراحی و مشاوره اجرای طرح تصفیه شیرابه انتخاب شده و قرار است طی چند ماه آینده دادهها و پیشنهادهای اولیه این طرح ارائه شود.
برای گاز متان آرادکوه نیز استفاده از ظرفیت برنامه توسعه سازمان ملل متحد، UNDP، در حال پیگیری است. هدف اولیه اعلامشده این است که دستکم گاز تولیدشده در مجموعه سوزانده شود تا متان به شکل خام وارد محیط نشود. جزئیات حجم روزانه شیرابه، میزان متان تولیدشده، هزینه اجرای طرحها و زمان تکمیل آنها در این نشست اعلام نشده است.
در این نشست مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران از افتتاح قریبالوقوع یک مجتمع بازیافت با مشارکت یک سرمایهگذار خبر داد و اعلام کرد به دنبال جذب سرمایهگذاران بیشتر در این بخش است.
خط دوم تولید در مجموعه پسماند نیز در مرحله تست قرار دارد و قرار است با ظرفیت ۱۰۰ تن وارد مدار شود. بخشی از ضایعاتی که پیش از این فروخته میشد، اکنون برای تولید محصولات مورد نیاز شهر استفاده میشود. تولید فلاورباکس، نیوجرسی و در مرحله بعد دیوارهای بتنی در برنامه قرار دارد.
ضایعات کارخانههای سنگ در باقرشهر، حسنآباد و شمسآباد نیز پس از انتقال به مجموعه و خردشدن با سنگشکن دوباره در فرآیند تولید استفاده میشوند.یکی از محصولات جدید، نیوجرسیهایی است که در بخش میانی آنها فضای کاشت گل و گیاه تعبیه شده است. قرار است این نیوجرسیها در محور میدان آزادی تا تهرانپارس جایگزین بخشی از میلههای جداکننده قبلی شوند.
در حوزه نخالههای ساختمانی، فاز پنجم کارخانه بازیافت آبعلی آماده اعلام شده اما هنوز وارد مدار نشده است.به گفته مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند، تأمین آب و بهویژه افزایش ظرفیت برق، مانع اصلی بهرهبرداری است. با راهاندازی این فاز قرار است ظرفیت استحصال ماسه از نخالههای ساختمانی افزایش پیدا کند.
نخالههای ناشی از جنگ نیز در محلهایی که مناطق شهرداری تعیین کردهاند دپو شده و انتقال نهایی آنها پس از پایان عملیات مناطق انجام خواهد شد.
سازمان مدیریت پسماند در حال تهیه یک لایه GIS از کلونیهای موش در سراسر تهران است. هدف این است که نقاط دارای بیشترین تراکم موش مشخص شوند و طعمهگذاری به جای پوشش یکسان محلات، روی این نقاط متمرکز شود.نسخه اولیه این نقشه تهیه شده و سازمان اعلام کرده از دادههای آن برای هدفمند کردن عملیات استفاده میکند.در کنار نقشهبرداری، همکاری با دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشکده بهداشت برای بررسی سموم ادامه دارد. یکی از دلایل تغییر سموم، سازگار شدن جمعیت موشها با برخی ترکیبات مورد استفاده عنوان شده است.
سازمان مدیریت پسماند میگوید پیامهای مردمی درباره موشها، سگهای بلاصاحب و برخی خدمات شهری نسبت به مدت مشابه سال قبل در بعضی حوزهها ۳۰، ۴۰ و حتی ۴۵ درصد کاهش داشته است. با این حال تعداد کل پیامها و آمار تفکیکی هر حوزه اعلام نشده است.
در مورد سگهای بلاصاحب نیز مذاکراتی با سازمان حفاظت محیط زیست برای نحوه جمعآوری، نگهداری و رهاسازی در جریان است و تصمیم نهایی قرار است در کارگروه استانی بررسی شود.
قضاتلو دراین نشست گفت که موضوع صدور مجوز برای مراکز خرید و فروش ضایعات نیز همچنان در مرحله هماهنگی است.
قرار است فرآیند صدور مجوز به درگاه ملی مجوزها متصل شود و تأیید شهرداری پیش از صدور مجوز در این فرآیند قرار گیرد. اما این اتصال هنوز کامل نشده و میان سازوکار موجود و مدل مورد نظر شهرداری اختلاف وجود دارد.
بنابراین خرید و فروش ضایعات با تأیید شهرداری هنوز به یک سازوکار اجرایی نهایی تبدیل نشده است.
یکی دیگر از برنامههای خدمات شهری، پاکسازی و لایروبی نهرها پیش از آغاز بارندگیهای جدی است. تجمع لجن و رسوبات در برخی مسیرهای آب میتواند ظرفیت عبور روانآب را کاهش دهد و سازمان مدیریت پسماند بر انجام عملیات پاکسازی پیش از فصل بارندگی تأکید کرده است.
در مجموع آمارهای تازه سازمان مدیریت پسماند از افزایش قابل توجه حجم زباله تهران حکایت دارد: ورود روزانه پسماند از حدود پنج هزار و ۵۰۰ تن به هشت هزار تن رسیده، تنها حدود ۱۲ درصد از مسیرهای اعلامشده بهعنوان پسماند خشک تفکیک میشود و افزایش قیمت مواد بازیافتی بار دیگر جمعآوری غیررسمی را تقویت کرده است.
