مجوز اجرای آزمایش جنجالی واکسن هپاتیت ب در گینه بیسائو

کمیته اخلاق دانشگاه جنوب دانمارک این هفته با اجرای طرحی موافقت کرد که در آن هزاران نوزاد در گینه بیسائو، کشوری در غرب آفریقا، از دریافت دوز توصیه‌شده واکسن هپاتیت ب هنگام تولد محروم می‌شوند. مقام‌های این کشور هم با اجرای طرح موافقت کرده‌اند؛ پروژه‌ای که پیش‌تر، پس از اعتراض‌های بین‌المللی، از سوی وزیر بهداشت گینه بیسائو تعلیق‌شده اعلام شده بود.

این پژوهش بخشی از رویکرد «رابرت اف. کندی جونیور»، وزیر بهداشت آمریکا و منتقد دیرینه واکسن‌ها، به سیاست‌گذاری واکسن است. او ماه گذشته در کنفرانسی ضدواکسن از پژوهشگران دانمارکی این طرح تمجید کرد و تحقیقات مورد حمایت آمریکا درباره واکسیناسیون نوزادان را نمونه‌ای از برنامه دولت دونالد ترامپ دانست؛ دولتی که توصیه‌های واکسیناسیون را کاهش داده و درباره ایمنی و اثربخشی واکسن‌ها تردیدهایی مطرح کرده است.

«پل آفیت»، پزشک متخصص بیماری‌های عفونی در بیمارستان کودکان فیلادلفیا، معتقد است کندی در آمریکا نمی‌تواند چنین آزمایشی را اجرا کند، زیرا با ملاحظات اخلاقی جدی روبه‌روست. او پرسیده است آیا این طرح به این دلیل در آفریقا اجرا می‌شود که جان کودکان آنجا کم‌اهمیت‌تر از کودکان آمریکایی تلقی می‌شود؟

«استیگ بورسن هانسن»، از اعضای موسس کمیته بررسی‌کننده طرح در دانمارک، روز جمعه در اعتراض به تصویب آن استعفا داد. او گفت نوزادان در قالب یک قرعه‌کشی جهت آزمودن یک فرضیه انتخاب می‌شوند و کودکانی که از دریافت واکسن محروم می‌شوند، از همان روزهای نخست زندگی در معرض ابتلا به بیماری‌ای قرار می‌گیرند که می‌تواند آسیب‌های مادام‌العمر ایجاد کند. سه عضو دیگر کمیته هم در اعتراض استعفا داده‌اند.

بر اساس پروتکل اصلاح‌شده پژوهش، مادران پیش از زایمان از نظر ابتلا به هپاتیت ب آزمایش می‌شوند. نوزادان مادرانی که نتیجه آزمایششان مثبت باشد، واکسن را دریافت خواهند کرد و وارد مطالعه نمی‌شوند؛ اما نوزادان مادرانی که نتیجه آزمایششان منفی است، ممکن است در پژوهش شرکت داده شوند. این پروتکل جدید هنوز به‌صورت عمومی منتشر نشده است.

منتقدان می‌گویند این تغییر نگرانی‌ها را برطرف نمی‌کند. آزمایش هپاتیت ب حدود پنج درصد نتیجه منفی کاذب دارد؛ بنابراین ممکن است مادر مبتلا، سالم تشخیص داده شود. همچنین ویروس می‌تواند از طریق تماس‌های روزمره و استفاده مشترک از وسایلی مانند مسواک، حوله و ناخن‌گیر منتقل شود. بر اساس پژوهش‌های پیشین، نیمی از کودکانی که به هپاتیت ب مبتلا شده‌اند، پس از تولد و از طریق تماس با دیگران به ویروس آلوده شده‌اند.

گینه بیسائو یکی از کشورهایی است که بالاترین میزان شیوع هپاتیت ب را دارد و حدود ۱۸ درصد بزرگسالان آن حامل ویروس هستند. ابتلا در سال نخست زندگی احتمال عفونت مزمن، پیامدهای شدید و سرطان کبد را افزایش می‌دهد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند واکسن هنگام تولد تزریق شود.

«هنریک استورینگ»، استاد آمار و داروشناسی کمی در دانشگاه «آرهوس» دانمارک، می‌گوید دهه‌ها پژوهش نشان داده‌ واکسن سودمند است و از همین رو تقسیم نوزادان به گروه واکسینه‌شده و واکسینه‌نشده از نظر اخلاقی ناعادلانه است. او همچنین می‌گوید دانمارک می‌توانست محل مناسب‌تری برای این تحقیق باشد؛ زیرا واکسن هپاتیت ب معمولا تنها به نوزادان مادران مبتلا تزریق می‌شود و همه زنان باردار از نظر این ویروس آزمایش می‌شوند.

طبق گزارش‌ها، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) مبلغ ۱.۶ میلیون دلار برای این پروژه در بودجه امسال کنار گذاشته است. بنیاد «پرشینگ اسکوئر»، با مشارکت «بیل اَکمن»، سرمایه‌گذار میلیاردر و بنیاد «بلو‌بل» هم قرار است منابع مالی خصوصی آن را تامین کنند. مرکز آفریقایی کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها با این طرح مخالفت کرده است.

گینه بیسائو قصد داشت واکسیناسیون همه نوزادان علیه هپاتیت ب را از سال ۲۰۲۷ آغاز کند، اما این برنامه به سال ۲۰۲۸ موکول شده است. آفیت می‌گوید کندی و پژوهشگران دانمارکی از این تاخیر برای اجرای آزمایشی استفاده می‌کنند که نوزادان را بی‌دلیل در معرض خطر قرار می‌دهد.