تهران مدرسه کم دارد،محمدصادق معتمدیان استاندار تهران میگوید سرانه آموزشی استان در ابتدای دولت ۵.۲۸ مترمربع بود و اکنون به ۵.۷۹ مترمربع رسیده است. تهران هم از رتبه بیستوهشتم کشور به رتبه بیستویکم رسیده اما همچنان ۸۰۴ مدرسه فرسوده و تخریبی دارد. مناطق متراکم جنوب و غرب تهران نیز سالهاست با کمبود مدرسه روبهرو هستند. پاسخ مشترک دولت و شهرداری به این کمبود ساخت مجتمعهایی است که قرار نیست فقط چند ساختمان آموزشی باشند.
مجموعههایی با زمینهای بزرگ که مدرسه و سالن ورزشی و استخر و فضاهای فرهنگی و اجتماعی و خدمات محلهای را کنار هم قرار میدهند. علیرضا زاکانی از امکان ساخت ۴۵۰ مجتمع گفته است. ۸۰ مجتمع در اولویت قرار گرفتهاند و کار با ۱۰ زمین آغاز شده است. همین ۱۰ زمین حاصل غربال بیش از ۸۰ پیشنهاد است اما هنوز پرونده شهرسازی همه آنها بسته نشده و مدل تأمین مالی طرح هم پرسشهایی دارد.
در اسناد معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران این پروژه با عنوان ایجاد «مجتمعهای آموزشی بزرگمقیاس و چندعملکردی» معرفی شده است. قرار است دانشآموز از مقطع ابتدایی تا پایان دوره تحصیل بتواند در یک مجموعه بماند و در کنار کلاس درس از امکانات ورزشی و فرهنگی و اجتماعی استفاده کند. استفاده از بخشی از امکانات این مجتمعها برای ساکنان محله پس از ساعت مدرسه نیز در برنامه آمده است. بنابراین زمین مورد نیاز این الگو با یک مدرسه معمولی قابل مقایسه نیست. زمینهای بیش از ۱۰ هزار مترمربع در اولویت قرار گرفتهاند و در برخی طرحها سالن ورزشی و سالن چندمنظوره و استخر و مسجد و کتابخانه و آزمایشگاه و کارگاه و خدمات سلامت نیز دیده شده است.
آموزش و پرورش زمینهای بزرگ مورد نیاز این طرح را به تعداد کافی در اختیار ندارد. همین کمبود پای شهرداری را به تأمین زمین باز کرده است. براساس توافق انجامشده مدیریت شهری زمین و ساخت مجتمعهای جدید را برعهده میگیرد و آموزش و پرورش نیز تعدادی از املاک و مدارس موجود خود را در اختیار شهرداری قرار میدهد. هزینه ساخت ۱۰ مجتمع نخست بدون احتساب ارزش زمین حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان اعلام شده است و قرار است در ادامه بخشی از این هزینه از طریق تهاتر با املاک آموزش و پرورش جبران شود.
اما رسیدن به همین ۱۰ زمین مسیر کوتاهی نداشته است. بیش از ۸۰ زمین در شروع کار پیشنهاد شده بود. غلامرضا کاظمیان معاون وزیر راه و شهرسازی میگوید این زمینها بررسی و غربال شدند و تعداد آنها در نهایت به حدود ۱۰ مورد رسید. یکی از دلایل مهم کنار گذاشته شدن زمینها نیز قرار داشتن آنها در پهنه G بوده است.
کاظمیان درباره طرح مدرسهسازی مشترک دولت و استانداری و شهرداری تهران به آتیه آنلاین گفت استان تهران با کمبود جدی فضای آموزشی روبهرو است و برخلاف تصوری که ممکن است وجود داشته باشد فقر فضای آموزشی در استان تهران در مقایسه با بسیاری از استانهای کشور بالاست.
او با اشاره به پیگیری رئیسجمهور برای عدالت آموزشی گفت یکی از سیاستها افزایش فضاهای دارای کاربری آموزشی در طرحهای جامع و تفصیلی و جلوگیری از تغییر کاربری فضاهای آموزشی موجود است. شورای عالی شهرسازی و معماری نیز سال گذشته مصوب کرده است که هرگونه تغییر کاربری آموزشی در استان تهران مغایرت اساسی با طرح جامع محسوب شود و کمیسیون ماده پنج نمیتواند این کاربریها را تغییر دهد مگر درباره زمینهای زیر ۵۰۰ متر و با رعایت ملاحظات تعیینشده.
معاون وزیر راه و شهرسازی درباره استفاده از زمینهای شهرداری برای ساخت مدرسه توضیح داد که در تهران تلاش شده از امکانات شهرداری برای جبران کمبود فضای آموزشی استفاده شود و این موضوع با پیگیری رئیسجمهور و وزارت راه و شهرسازی و استانداری تهران و شهرداری تهران دنبال شده است. به گفته او در مرحله نخست بیش از ۸۰ زمین برای اجرای طرح پیشنهاد شد اما پس از بررسی تعداد آنها به حدود ۱۰ مورد کاهش پیدا کرد و یکی از دلایل عمده رد بسیاری از زمینها قرار گرفتن آنها در پهنه G بود.
اسناد طرح نیز نشان میدهد ۱۰ زمین نهایی وضعیت یکسانی ندارند. چهار زمین اساساً دارای کاربری آموزشی هستند یا پیش از این برای فعالیت آموزشی مورد استفاده قرار گرفتهاند. در مقابل مشیریه و آزادگان در پهنه G تثبیت شدهاند و به همین دلیل وضعیت این دو زمین با چهار زمین آموزشی متفاوت است. غربال بیش از ۸۰ گزینه به ۱۰ زمین نشان میدهد بخش بزرگی از پیشنهادهای اولیه کنار گذاشته شدهاند و نمیتوان وضعیت زمینهای اولیه را به فهرست نهایی تعمیم داد.
مسئله امروز دیگر بیش از ۸۰ زمین پیشنهادی نیست. مسئله همان زمینهای محدودی است که پس از غربال باقی ماندهاند اما همچنان برای ساخت مجتمع آموزشی نیازمند تعیین تکلیف شهرسازی هستند.
کاظمیان درباره موارد محدودی که در پهنه سبز باقی ماندهاند گفت این زمینها از نظر موقعیت در بافت شهری و امکان جبران فضای سبز قابل قبول تشخیص داده شدهاند. به گفته او زمین باید به شکلی انتخاب شود که با ساختمانها و بافت مصنوع پیرامون ارتباط داشته باشد و ساخت مدرسه به کارکرد فضای سبز آسیب نزند. با وجود این ارزیابی اولیه هنوز مرحله قانونی دیگری باقی مانده است. کاظمیان در پاسخ به پرسش درباره اینکه آیا این زمینها مصوبه کمیسیون ماده پنج را گرفتهاند گفت این موارد باید به کمیسیون ماده پنج بروند.
مراسم خشتگذاری پروژهها پیش از پایان همین مسیر برگزار شده است. کاظمیان در پاسخ به پرسش درباره اینکه چگونه پیش از طی این مرحله برای برخی پروژهها مراسم خشتزنی انجام شده و آیا کمبود سرانه آموزشی میتواند راه را برای ساختوساز در پهنههای سبز باز کند این برداشت را رد کرد. او کاهش بیش از ۸۰ پیشنهاد اولیه به حدود ۱۰ زمین را نشانه پالایش زمینها دانست و تأکید کرد قرار گرفتن در پهنه G یکی از دلایل اصلی حذف بسیاری از گزینهها بوده است.
این توضیح نشان میدهد انتخاب زمینهای مرحله نخست نهایی شدن همه مجوزهای آنها نیست. خشتگذاری نیز به خودی خود به معنای آغاز عملیات ساختمانی در تمام زمینها نیست. با این حال وقتی دو زمین مشیریه و آزادگان همچنان در پهنه G تثبیت شدهاند و معاون وزیر راه و شهرسازی میگوید موارد واقع در این پهنه باید به کمیسیون ماده پنج بروند باید مشخص شود عملیات اجرایی این دو پروژه تا پیش از رأی کمیسیون در چه حدی متوقف میماند و کمیسیون قرار است درباره چه میزان ساختوساز تصمیم بگیرد.
ناصر امانی عضو شورای اسلامی شهر تهران هم اصل کمبود فضای آموزشی را تأیید میکند و میگوید در بخشی از مناطق شهر کمبود مدرسه همچنان پابرجاست. به گفته او منطقه ۲۲ یکی از مناطقی است که کمبود فضای آموزشی از معضلات اساسی مردم آن است و در کنار کمبود مدرسه تعداد زیادی فضای آموزشی فرسوده نیز در مناطق مختلف تهران وجود دارد که باید نوسازی شوند. امانی کمک شهرداری به آموزش و پرورش را ضروری میداند و معتقد است مدیریت شهری میتواند در واگذاری زمین کمک کند و حتی در صورت موافقت شورا برای ساخت مدرسه بودجه در نظر بگیرد.
مرز این حمایت برای امانی فضای سبز است. او گفت: ساختوساز در بوستانها خط قرمز شورای اسلامی شهر تهران است و به هیچ عنوان ساختوساز در بوستانها را نمیپذیریم.»امانی یادآوری کرد که شورای شهر حتی درباره ساخت مسجد نیز همین حساسیت را داشته است: ما حتی درباره عنوان مقدسی مثل مسجد هم حساسیت نشان دادیم و گفتیم شهرداری حق ندارد در بوستان مسجد بسازد. همه بوستانها در حد نیاز نمازخانه دارند و اصلاً نیازی نیست که ما در بوستانها مسجد بسازیم. درباره مدرسه هم همین است.
امانی معتقد است کمبود مدرسه الزاماً به معنای استفاده از زمینهای فضای سبز نیست و زمینهای دیگری در اختیار شهرداری و آموزش و پرورش قرار دارد و خیرین نیز میتوانند برای مدرسهسازی زمین تأمین کنند. او تأکید کرد: اینکه بخواهند به سراغ بوستانها بروند و در بوستان مدرسه بسازند تحت هیچ عنوان مورد قبول ما نیست. اگر در جریان چنین اقدامی قرار بگیریم حتماً مانع میشویم. تذکر میدهیم و اجازه نمیدهیم این اتفاق بیفتد.
اما زمینهای مشیریه و آزادگان تنها بخش نیازمند توضیح این طرح نیستند. مسئله مهم دیگر تأمین مالی است. شهرداری قرار است زمین در اختیار طرح بگذارد و هزینه ساخت مجتمعها را نیز تأمین کند. مدیران شهری هزینه ۱۰ پروژه نخست را بدون احتساب قیمت زمین حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان اعلام کردهاند. در مقابل آموزش و پرورش قرار است تعدادی از مدارس موجود خود را که فرسوده و قدیمی یا نیازمند نوسازی تشخیص داده شدهاند در مناطق شمالی تهران اختیار شهرداری قرار دهد.
معتمدیان در مراسم خشتگذاری گفت ۸۰۴ مدرسه فرسوده و تخریبی در تهران وجود دارد که نیازمند نوسازی هستند اما برای اعتبار و منبع مشکلی وجود ندارد. او برای توضیح ظرفیت مالی املاک آموزش و پرورش گفت: مثلاً یک مدرسه در میدان ونک را اگر بفروشیم ۳ هزار مدرسه نیمهتمام ما تکمیل خواهد شد. معتمدیان همچنین اعلام کرد در همین مدت بیش از ۶۰۰ هزار مترمربع زمین تحویل آموزش و پرورش شده است. این ابهام وجود دارد که چه بارگذاری درمدارسی که در مناطق گرانقیمت تهران قرار دارند و باید این پروژه های بزرگ را تامین اعتبار کنند اتفاق می افتد .
کاظمیان درباره همین بخش از طرح و موضوع فروش مدارس قدیمی در مناطق شمالی تهران برای تأمین هزینه ساخت مدارس در جنوب شهر گفت اطلاعاتی درباره شیوه تأمین مالی ندارد و نمیتواند در این زمینه اظهار نظر کند. او در عین حال گفت قرار بوده شهرداری تهران در تأمین مالی طرح نیز مسئولیت بپذیرد و کمک کند.
تأمین مالی در این طرح فقط مسئله پرداخت هزینه ساخت نیست. اگر مدرسهای در نقطهای از تهران به شهرداری واگذار شود باید معلوم باشد ارزش آن چگونه محاسبه شده و پس از انتقال چه اتفاقی برای زمین میافتد. این موضوع بهویژه درباره مدارس مناطق یک تا سه که زمین ارزش اقتصادی بالاتری دارد اهمیت پیدا میکند. نوسازی مدرسه فرسوده یک مسئله است و خارج شدن زمین آموزشی از شبکه آموزش شهر مسئلهای دیگر. کاظمیان نیز در توضیحات خود بر سیاست جلوگیری از تغییر کاربری فضاهای آموزشی موجود تأکید کرده و گفته است مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری تغییر کاربری آموزشی در استان تهران را جز در موارد محدود مغایرت اساسی میداند.
مدرسهسازی برای مناطقی که با کمبود فضای آموزشی روبهرو هستند نیاز شهر است اما روشن بودن زمین و مجوز و تأمین مالی نیز بخشی از همین پروژه است. درباره مشیریه و آزادگان باید رأی ماده پنج مشخص شود و درباره تأمین مالی نیز انتشار فهرست مدارس مورد تهاتر و مساحت و ارزش کارشناسی آنها نشان میدهد شهرداری برای ساخت مجتمعهای جدید چه میزان دارایی دریافت میکند و زمینهای آموزشی موجود تهران پس از این جابهجایی چه سرنوشتی خواهند داشت.
