
زنگ تلفن ۱۲۳ به صدا در میآید و آن سوی خط روانشناس و مددکار اجتماعی پاسخگوی تماس گیرنده، خبری از یک اتفاق تلخ میشنود: «الو... اینجا جان یک کودک در خطر است. یک جوان قصد خودکشی دارد تو را به خدا خودتان را برسانید» سرپناهی ندارم کمکم میکنید؟ به دادم برسید، در خانه امنیت جانی ندارم ..... در کمترین زمان گروهی سه نفره آماده اعزام میشوند. باید خودشان را برسانند. ماموریتهایشان سخت و نفسگیر است. دل به خطر میزنند تا شاید بتوانند با حمایتهای خود مسیر زندگی آنانی را که روزگار بر وفق مرادشان نیست تغییر دهند.
اعظم خاکی، دانشآموخته روانشناسی بالینی و کارشناس اورژانس اجتماعی با هفت سال سابقه فعالیت در این حوزه درباره فرایند کار در اورژانس اجتماعی به آتیه آنلاین میگوید: «از طریق تماسهای مردمی که با شماره ۱۲۳ برقرار میشود مأموریت مییابیم به پرونده یا موضوع مطرح شده رسیدگی کنیم. اگر مسائل مطرح شده با مشاوره تلفنی قابل برطرف شدن باشد، مشاورههای لازم داده میشود یا اینکه موارد را به دفاتر مشاوره طرف قرارداد بهزیستی ارجاع میدهیم.»
او ادامه میدهد: «اما اگر مسائل و آسیبها پیچیدهتر باشد اطلاعات تماس گیرنده یا مددجو و علت تماس را به صورت مکتوب در فرمهایی درج کرده و پس از بررسی در صورتی که نیاز به اعزام تیم باشد به محل مراجعه میکنیم.»
این روانشناس میگوید: «یکی از ماموریتهایی که به بنده محول شد مربوط به نوزادی بود که والدینش معتاد بودند و شرایط و صلاحیت نگهداریاش را نداشتند. به منظور اطمینان از سلامت نوزاد و مراقبتهای بعدی، موضوع با قید فوریت به اورژانس اجتماعی اعلام شد.»
خاکی توضیح میدهد: «به محل مراجعه کردیم و با حکم قضایی نوزاد را از بیمارستان تحویل گرفتیم و به شیرخوارگاه انتقال دادیم. سپس مادر بزرگ این طفل با طی کردن روند قانونی و دریافت حکم حضانت مسئولیت نگهداریاش را برعهده گرفت. بعدها با پیگیری وضعیت و شرایط زندگی این کودک متوجه شدم والدینش همچنان در کمپ به سر میبرند و بچه نیز تحت حضانت مادربزرگش است.»
مأموریت دیگر خاکی مربوط به یک مورد والدآزاری بود: «با تماسی که همسایگان با اورژانس اجتماعی برقرار کردند به محل زندگی خانم سالمندی که تنها و با حداقل امکانات در خانهای کوچک زندگی میکرد مراجعه کردیم. او با فریادها و سروصداهایش برای همسایگان ایجاد مزاحمت کرده و آرامش را از اهالی ساختمان سلب کرده بود. به گفته پسر این پیرزن که گاهی به او سر میزد خانواده به دلیل بیماری آلزایمر مادرشان حاضر نبودند با او زندگی کنند. بدینترتیب با حکم قضایی قصد انتقال پیرزن به مرکز نگهداری را داشتیم که پسرش مانع از انجام این کار شد و تعهد داد که از مادرش به نحو شایستهای نگهداری کند.»
این کارشناس در ادامه از مورد کودکآزاری دختر هشت سالهای میگوید که خانوادهای از هم گسیخته داشت: «پدرش درگیر اعتیاد و مادرش هم زندگی را رها کرده بود. او به شدت و به دفعات متعدد مورد ضرب و شتم پدر و برادرانش قرار گرفته بود. آنان این دختربچه را از تحصیل محروم کرده بودند. او در شرایط جسمی و روانی بسیار نامناسبی قرار داشت.»
به گفته این روانشناس حتی مراجعه همسایگان به درب منزل برای جلوگیری از ضرب و شتم این دختربچه کارساز نبود. بدینترتیب با برقراری تماس با 123 گزارش کودکآزاری را اعلام کردند.
خاکی در ادامه میگوید: «با هماهنگی مراجع ذی ربط به آدرس مورد نظر اعزام شدیم و شاهد صحنههای دلخراشی از وضعیت جسمانی این دختربچه رنجدیده بودیم. هنگام انتقال این دختربچه به بهزیستی برادرانش مقاومت کرده مانع از انجام این کار شدند و با فحاشی و توهین به خودروی بهزیستی خسارت وارد کردند.»
کارشناس اورژانس اجتماعی اضافه میکند: «به منظور حفاظت از تیم اعزام، با کلانتری تماس گرفتیم که با هوشیاری و اقدام به موقع پلیس ماجرا فيصله یافت. بعد از نوشتن گزارشی تخصصی از ماوقع و شرح حال وضعیت کودک و والدینش و ارائه نظر کارشناس به مرجع قضایی، برادرانش پس از صدور حکم قانونی متعهد شدند علاوه بر اینکه به وضعیت جسمانی و روحی این دختربچه رسیدگی کنند او را به مدرسه فرستاده و شرایط مناسبی برای زندگیاش فراهم سازند. پدر معتادشان هم روانه کمپ ترک اعتیاد شد.»
این روانشناس در ارتباط با سختیها و شیرینیهای کار در اورژانس اجتماعی توضیح میدهد: «به دلیل ویژگیهای شغلی همواره در معرض آسیبهای جسمی و روحی قرار داریم در ماموریتهایی که به محل اعزام میشویم و یا در زمان ارزیابی وضعیت خانهها به علت عدم آگاهی عاملان خشونت با اهداف و برنامههای اورژانس اجتماعی و موضعگیریشان نسبت به آن گاهی با رفتارهای ناخوشایندی مواجه شده و مورد تهدید فحاشی و حمله فیزیکی قرار میگیریم.»
او درباره نحوه تأمین امنیت جانی تیم سیار اشاره میکند: «در مواقع لزوم با حکم قانونی، یک ضابط قضایی از نیروی انتظامی را با خود به محل مأموریت میبریم. از سوی دیگر سختی و فشار روانی ناشی از خشونت و حادثه رخ داده به شدت ما را تحت تأثیر قرار میدهد و مواجهه با همه این بحرانهای پرآسیب مسلماً استرس زیادی برایمان به بار میآورد. اما در کنار تمام آسیبها، سختیها، استرسها و اضطرابهایی که برای ماموران اورژانس اجتماعی وجود دارد، همچنان عاشقانه و خالصانه به کار خود ادامه میدهیم.»
به گفته او وقتی معتادی به کمپ ارجاع داده میشود تا بتواند دوباره به زندگی برگردد یا با هماهنگی مراجع ذیربط کودکی آزاردیده به مرکز امن انتقال مییابد و یا افرادی که با مشکلات مالی دست به گریبانند به منظور دریافت تسهیلات و وام برای داشتن شغلی آبرومند به بهزیستی معرفی میشوند، لحظات لذتبخشی برایمان رقم میخورد و جزو خاطرات شیرین ماموریت به حساب میآید.
فاطمه پناهی، دانشآموخته کارشناسی علوم اجتماعی گرایش مددکاری و از کارشناسان با سابقه اورژانس اجتماعی است.
او نقش جامعه مددکاری را در اورژانس اجتماعی برجسته توصیف میکند: «مددکار با روانشناس کار گروهی انجام میدهد و ارائه خدمات اجتماعی با حضور او معنا مییابد.»
مددکار نقشی حیاتی در اورژانس اجتماعی دارد: «تصمیمگیری درباره حل مشکلات، انجام فعالیت گروهی در تیم مداخله در بحران، ارائه خدمات مشاورهای به افراد در شرایط بحرانی، پیگیری و ارجاع مددجو به نهادهای حمایتی و آموزش و ارائه راهکارهای پیشگیری از جمله وظایف مددکار در اورژانس اجتماعی است. این فرد به منظور تسهیل فرایند حل مسائل در شرایط بحرانی با سایر متخصصان بخش سلامت پزشک روانشناس روانپزشک .... معلمان پلیس و متخصصان بخشهای مربوطه همکاری و تعامل میکند.»
او مهمترین چالش حوزه فعالیت خود را مواجهه با پروندههای پیچیده و حساس عنوان میکند و همکاری نکردن خانوادهها و عاملان آسیب را سبب دشواری روند مداخله میداند: «افراد در شرایط بحرانی به ما مراجعه میکنند؛ تصمیمگیری درست در لحظه بسیار دشوار است بنابراین کارشناس و مددکار اورژانس اجتماعی در مداخله و مواجهه با بحران بایستی هوشمندانه و به موقع اقدام کند چراکه نقش بسیار تأثیرگذاری در پیشگیری و حتی نجات یک فرد از خطر مرگ دارد.»
به گفته این مددکار فشار روانی بالا ناشی از مواجهه مداوم با آسیبهای اجتماعی یکی از سختترین جنبههای این شغل است: «گاهی پیش میآید که در مورد یک مددجو و پذیرش او یک یا دو شبانهروز هم درگیریم و به صورت تلفنی یا حضوری مسائل را پیگیری میکنیم.»
پناهی تاکید میکند: «مددکار شاغل در اورژانس اجتماعی صبح تا شب در دل آسیب و خطر است؛ خطرات حین مأموریت از جمله حمله با چاقو به مددکار، سروکار داشتن با آسیبهای اجتماعی سبب فرسایش روحی و جسمی میشود. بنابراین برای غلبه بر این بار روانی و ادامه فعالیت در این حوزه مددکار و کارشناس اورژانس اجتماعی بایستی صبور و مقاوم باشد.
او میگوید: «با تمام سختیها و آسیبهای جسمی و روحی این شغل به آن عشق میورزم و اگر به عقب برگردم باز هم این مسیر را انتخاب میکنم. همه تلاش کارشناسان اورژانس اجتماعی این است که بتوانند خانواده آسیبدیده را به وضعیت نرمالی برسانند.»
این کارشناس ادامه میدهد: «این شغل میتواند برای کسانی که علاقهمند به یاریرسانی به دیگران هستند و توانایی مدیریت شرایط بحرانی و آمادگی مواجهه با چالشهای عاطفی و اجتماعی را دارند حرفهای ارزشمند و تأثیرگذار باشد. همچنین کار در اورژانس اجتماعی شغل حساس و چالشبرانگیزی است یک مددکار موفق بایستی از مهارت بالا گوش شنوا روحیه قوی صبر و تعهد لازم و انگیزهای قوی برای ادامه دادن این مسیر برخوردار باشد تا بتواند ضمن ارائه خدمت به آسیبدیدگان تصمیمات درست و پختهتری بگیرد.

