پوشاک گران شد، مردم به لباسهای دست دوم روی آوردند
یاسمین برای اولین بار تصمیم گرفته لباسهای قدیمیترش را تغییر دهد و دوباره استفاده کند. مثلا یک بارانی قدیمی که قرار بود روی دیوار مهربانی برود، حالا قرار است به یک خیاطی برود تا با قد کوتاهتری به چرخه مصرف برگردد: «راستش این بارونی قدیمی شده و دلم نمیخواست بپوشمش، اما انقدر لباس گرون شده که مجبورم ازش استفاده کنم. لباس پاییزی هم نداشتم و چارهای نبود».
او در سالهای قبل گاهی برای تفریح و تغییر روحبه به خرید لباس میرفته، اما با موج گرانی امسال، درآمدش دیگر کفاف این کار را نمیدهد. بهار با همسرش زندگی میکند؛ خودش پروژهای کار میکند و همسرش شاغل تمام وقت است، با این حال میگوید قسط و هزینههای سرسامآور روزمره، پوشاک را تبدیل به یک کالای لوکس کرده است.
گزارشهای رسمی هم کاهش قدرت خرید مردم در بخش پوشاک را تایید میکند. مرکز آمار ایران، اخیرا نتایج طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوارهای شهری و روستایی سال ۱۴۰۴ را منتشر کرده است. بررسی این آمار نشان میدهد با وجود افزایش درآمد خانوارها، رشد هزینهها از رشد درآمد پیشی گرفته و همین موضوع، منجر به کاهش قدرت خرید و تغییر در الگوی سبد خانوار شده است.
بررسی دادههای سال های اخیر تصویر روشنی از عقبنشینی تدریجی خانوارها در هزینههای غیرضروری ترسیم میکند. در نقطه مقابل در سالهای اخیر سهم هزینه خوراک و مسکن روندی افزایشی داشته است. در این میان سهم پوشاک از سبد خانوار به کمترین میزان در 9 سال گذشته رسیده است.
افت سهم پوشاک از سبد خرید
بررسی اطلاعات منتشر شده از سهم بخشهای مختلف از هزینههای سالانه خانوار نشان میدهد به جز سالهای 1399 و 1400، همواره در 9 سال گذشته سهم پوشاک و کفش از سبد خرید خانوار نزولی بوده است. در سال 1404 سهم پوشاک و کفش از هزینههای خانوار شهری به 2.8 درصد و خانوار روستایی به 4.2 درصد رسیده درحالیکه سهم پوشاک و کفش در سال 1396 در خانوار شهری و روستایی به ترتیب 4 و 5.3 درصد بود.
البته تورم برای همه منجر به حذف یا کاهش سهم پوشاک از سبد خرید نشده است؛ مثلا سارا میگوید الگوی خرید لباسهایش تغییر کرده و حالا بیشتر لباسهای با کیفیت پایین میخرد. او در سالهای قبل بیشتر از لباسهای برند استفاده میکرده، اما حالا دیگر درآمد و هزینههای برای خریدهای قبلی همخوانی ندارد. او همچنین میگوید تعداد افرادی که در بین دوستان و آشنایان به دلیل گرانی خرید لباسهای تاناکورا رو آوردهاند کم نیست.
کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی فروش پوشاک
امین مقدم، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران و عضو هیئتمدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران، نیز در گفتوگو با آتیهآنلاین، از کاهش فروش در بازار پوشاک خبر میدهد: «با وجود اجرای طرحهایی برای تحریک تقاضا و فروش اعتباری از سوی برخی پلتفرمها، این اقدامات نتوانستهاند به افزایش پایدار تقاضا در بازار منجر شوند. تورم و کاهش قدرت خرید باعث شده بخش بزرگی از مصرفکنندگان توان خرید کالاهای داخلی را نداشته باشند. میزان افت فروش در گروههای مختلف پوشاک یکسان نیست. طبق گفته فعالان این حوزه، فروش در برخی گروههای کالایی دستکم ۳۰ درصد و در بعضی موارد بیش از ۵۰ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.»
به گفته او، کاهش تقاضا و مشکلات مربوط به تامین مواد اولیه باعث شده تعدادی از واحدهای تولیدی با ظرفیتی کمتر از ۳۰ درصد فعالیت کنند و برخی حتی تولید خود را متوقف کردهاند.
رونق بازار پوشاک بیکیفیت و دست دوم
یکی از پیامدهای افت قدرت خرید، اقبال مردم به پوشاک بیکیفیت و تاناکورا است. در سالهای اخیر تولیدکنندگان بارها نسبت به افزایش قاچاق پوشاک به صورت کیلویی، بهویژه از بنگلادش به ایران هشدار دادند. مشاهدات میدانی نیز نشان دهنده افزایش فروش پوشاک بیکیفیت و با قیمت پایین است؛ در بسیاری از ایستگاههای مترو، بازار بزرگ و حتی بازارهای محلی فروشگاههایی شروع به فعالیت کردهاند که با دکورهای بینظم و بهمریخته عموما همه کالاهای خود را به یک قیمت، قیمتی بسیار پایینتر از بازار، به فروش میرسانند.
برخی هم به دلیل تورم و افت قدرت خرید چارهای جز خرید این نوع پوشاک ندارند؛ زهره سعی کرده امسال را با لباسهای سال گذشته سر کند؛ بهویژه پاییز را، چراکه نمیتوند مثلا پنج میلیون تومان برای یک لباس پاییزی هزینه کند. او امسال دو بار در تابستان خرید کرده، اما بیشتر به دنبال لباسهای ارزان و بیکیفیت بوده است: «حالا شاید بشه با لباس کم کیفیت کنار اومد. اما کیفیت کفش مستقیم روی کیفیت روز آدم تاثیر داره. من به شخصه مدتها است از کفشهای قدیمی که شاید دیگه ظاهر چندان خوبی هم نداشته باشن استفاده میکنم چون توان خرید کفش خوب ندارم».
عضو هیئتمدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران نیز، گسترش عرضه پوشاک قاچاق و دستدوم را از پیامدهای شرایط نامناسب بازار میداند: «بخشی از پوشاک وارداتی بهصورت غیررسمی و فلهای، از جمله از مبادی پاکستان و افغانستان، وارد بازار میشود. در بازار پوشاک میتوان کالاهایی را مشاهده کرد که با قیمت پایین و کیلویی عرضه میشوند و کیفیت مناسبی ندارند.»
او با ابراز نگرانی از پیامدهای بهداشتی عرضه پوشاک دستدوم و غیراستاندارد میگوید: «لباسهایی که پیشتر مورد استفاده افراد دیگر بودهاند، در صورت نداشتن فرایندهای لازم برای پاکسازی و ضدعفونی، میتوانند مخاطرات بهداشتی ایجاد کنند. در مورد پوشاک نو که کیلویی وارد میشود نیز شرایط بهداشتی در زمان حمل و نقل رعایت نمیشود. این موضوع علاوه بر آثار اقتصادی بر تولیدکنندگان داخلی، از منظر سلامت عمومی و محیط زیست نیز نیازمند توجه و نظارت جدی است.»
با این حال به گفته مقدم، کاهش قدرت خرید میتواند مصرفکنندگان را به سمت کالاهای ارزانتر سوق دهد. طرحهای فروش اعتباری نیز بیشتر توانستهاند بخشی از تقاضای مشتریان برندهای شناختهشده را تحریک کنند، اما بخش بزرگی از جامعه که از این برندها خرید نمیکنند، همچنان با محدودیت قدرت خرید روبهرو است. فروش آنلاین هم در برخی کسبوکارها رونق ایجاد کرده، اما این میزان فروش نتوانسته کل بازار را از رکود خارج کند.
تولید پوشاک زیر فشار تامین مواد اولیه
مقدم، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران و عضو هیئتمدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران، در ادامه درباره مشکلات تولیدکنندگان، میگوید: «افزایش قیمت مواد اولیه و کاهش تقاضای مصرفکنندگان دو چالش اصلی صنعت نساجی و پوشاک است، بخش قابلتوجهی از مواد اولیه موردنیاز این صنعت، از جمله رنگ و مواد شیمیایی مورد استفاده در رنگرزی و چاپ پارچه، وارداتی است. در شرایطی که عرضه این مواد در بازار محدود و تقاضا برای آنها بیشتر از موجودی باشد، قیمتها افزایش پیدا میکند. برخی عرضهکنندگان نیز از فروش مواد اولیه خودداری میکنند. این وضعیت، هزینه تولید را در حلقههای مختلف زنجیره نساجی و پوشاک بالا میبرد. بیش از نیمی از پنبه موردنیاز این صنعت نساجی نیز از محل واردات تأمین میشود. در بخش پلیاستر نیز به دلیل آنکه تولیدات داخلی، از جمله محصولات پتروشیمی تندگویان، پاسخگوی تمام تقاضای بازار نیست، بخشی از نیاز تولیدکنندگان باید از طریق واردات تأمین شود. بنابراین، محدودیت در عرضه داخلی و مشکلات واردات، هزینه تأمین مواد اولیه را افزایش داده است.»
به گفته این عضو هیئتمدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران، تخصیص ارز و دشواریهای واردات، از دیگر مشکلات تولیدکنندگان است. از ابتدای سال جاری، تعداد شرکتهایی که موفق به دریافت ارز برای واردات مواد اولیه شدهاند، بسیار محدود بوده است. تولیدکنندهای که امکان دریافت ارز نداشته باشد، ناچار است مواد اولیه را از بازار آزاد تهیه کند یا از سازوکار واردات در مقابل صادرات استفاده کند؛ در حالی که این مسیر نیز با موانع و محدودیتهایی روبهروست.
تورم پوشاک در 10 سال بیش از 17 برابر شد
بررسی آمارهای رسمی نیز نشان میدهد افزایش نرخ ارز، افزایش قیمت مواد اولیه و مشکلات تامین مواد در سالهای اخیر منجر به رشد قابل توجه تورم در بخش پوشاک شده است. بررسی تغییرات نرخ تورم گروه پوشاک و کفش در سال جاری نشان میدهد تورم این بخش در مهرماه به 103.7 درصد رسیده و نسبت به ابتدای سال 43.6 واحد درصد افزایش یافته است. همچنین تورم این بخش نسبت به مهرماه سال قبل (40.6) بیش از 2.5 برابر شده است.

آمارهای ماهانه و سالانه مرکز آمار نیز نشان میدهد تورم پوشاک در سالهای اخیر نوساناتی داشته اما روند کلی آن صعودی بوده و این روند در سال جاری به بیشترین مقدار خود رسیده است. همچنین تورم پوشاک و کفش در مهر امسال نسبت به مهر سال 1396 تقریبا 17 برابر شده و از 6.1 درصد به بیش از 100 درصد رسیده است.

سهم ناچیز ایران از بازار جهانی نساجی
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران درباره موقعیت ایران در بازارهای جهانی نیزمیگوید: «سیاستهای ارزی و تعهدات بازگشت ارز صادراتی از موانع توسعه صادرات رسمی پوشاک و نساجی است. بر اساس آمارهای رسمی، صادرات پوشاک کشور در سال گذشته حدود ۶۳ میلیون دلار بوده است. در مجموع، صادرات محصولات نساجی نیز حدود ۴۵۰ میلیون دلار برآورد میشود که بخش عمده آن، حدود ۳۳۰ تا ۳۴۰ میلیون دلار، به کفپوش و فرش ماشینی اختصاص دارد. با این حال، حجم واقعی صادرات به دلیل ثبتنشدن بخشی از مبادلات، بهویژه در بازارهایی مانند افغانستان و پاکستان، بیشتر از ارقام رسمی است.»
به گفته او گردش مالی صنعت نساجی و پوشاک کشور حدود ۱۸ تا ۲۰ میلیارد دلار برآورد میشود، اما گردش مالی کل صنعت نساجی، پوشاک و کالای خواب در دنیا حدود ۲۰۰۰ میلیارد دلار است؛ بنابراین سهم ایران کمتر از یک درصد است. اما این صنعت ظرفیت قابلتوجهی برای حضور در بازارهای بینالمللی دارد و استفاده از این ظرفیت مستلزم اصلاح سیاستها است.
برای یاسمین، کوتاه کردن بارانی قدیمی شاید فقط راهی برای داشتن یک لباس پاییزی باشد، اما در مقیاس بزرگتر، این وضعیت نشانه تغییر اجباری الگوی مصرف خانوارهاست؛ تغییری که در آن خرید لباس نو به تعویق میافتد و کیفیت فدای قیمت میشود. در سوی دیگر این ماجرا، تولیدکنندگان نیز با کاهش تقاضا، افزایش هزینه مواد اولیه و رقابت با کالاهای ارزانقیمت مواجه هستند.

















