
«تنها دلیل ابتلا به دیابت خوردن قند و چربی و نشاسته است، غذای دیابتیها باید غذای مخصوصی باشد، فرد دیابتی باید غذاها و خوراکیهای مورد علاقه خود را حذف کند.» اینها باورهای نادرستی است که درباره تغذیه دیابتیها وجود دارد و آنها را آزار میدهد.
راضیه، 59 ساله است و از 40 سالگی دیابت دارد. او میگوید: «حس میکنم افسردگی گرفتهام. هر چیزی را برمیدارم بخورم سریع اطرافیان فریادشان بلند میشود که نه برایت بد است. حسرت خوردن یک شیرینی یا غذا بدون سرزنش شدن بر دلم مانده است.»
او از نظر روحی در شرایط خوبی نیست و این کار اطرافیان را آزاردهنده میداند: «وقتی نیستند هرچه بخواهم میخورم و بعد ناراحت میشوم.»
دیابت علل زیادی مانند ژنتیک، سبک زندگی نادرست، استرس و چاقی دارد. بسیاری از متخصصان بر این باورند که خط اول دفاعی در مقابل دیابت و کنترل آن تغذیه و تحرک است؛ پیشگیری، کنترل و درمان با تغذیه صحیح و اصولی همراه است. اما این به آن معنا نیست که فرد دیابتی همه خوراکیهای قندی را حذف کند و تا آخر عمر سبزیجات بخورد. باورهای نادرست و شایعات بدون پشتوانه کنترل دیابت را برای بیماران سخت میکند.
انجمن دیابت دستورات تغذیهای را برای بیماران منتشر میکند و براساس این دستورالعملها سن، جنسیت، میزان فعالیت بدنی، وزن، نوع دیابت و میزان کنترل قند خون در تغذیه یک بیمار نقش دارد.
طبق دستورات اصولی در تغذیه دیابتی باید اصل تعادل، تنوع و تناسب در رژیم غذایی رعایت شود. اما کار به همین سادگی نیست. تغییر عادتهای غذایی که بدن سالهای طولانی با آن آشنا بوده کار سختی است.
کوروش صمدپور، متخصص تغذیه و رژیم درمانی به آتیه آنلاین میگوید: «دیابت در سالهای اخیر هم در جهان و هم در ایران شیوع نگرانکنندهای داشته است. قبلا دیابت نوع 2 را بعد از 35 تا 40 سالگی داشتیم اما امروز متاسفانه در نوجوانان هم دیده میشود. اهمیت کنترل دیابت از این جهت است که عوارض آن روی چشم، عروق کلیه و قلب ایجاد نشود.»
او بهترین درمان برای دیابت را داشتن سبک زندگی درست میداند: «یکی از مهمترین پایههای پیشگیری، کنترل و درمان دیابت تغذیه است. استفاده از کربوهیدراتهای پیچیده مانند نان سبوسدار به این افراد توصیه میشود.»
این در حالی است که قیمت نانهای سبوسدار و سیاه نسبت به نان معمولی بسیار گرانتر است و خانوارهای کم درآمد که بخش زیادی از انرژی خود را از کربوهیدرات و نشاسته تامین میکنند، توانایی خرید آن را ندارند.
به گفته صمدپور یکی دیگر از موارد مهم درباره تغذیه دیابتیها تغییر باورهای نادرست است: «آبمیوه طبیعی بسیار مضر است و برای یک فرد دیابتی مناسب نیست. خود میوه هم نباید به وفور استفاده شود. روزانه دو تا سه واحد میوه برای مصرف مجاز است.»
او ادامه میدهد: «به جای اینها باید سبزیجات و حبوبات وارد بشقاب دیابتی شود که منبع خوبی از فیبر هستند. مصرف آبمیوه و شیرینی میتواند به مناسبتهای خاصی موکول شود.»
براساس دستورالعمل غذایی انجمن دیابت مصرف فیبر کنترل بهتر قند خون، بهبود عملکرد دستگاه گوارش و جلوگیری از یبوست (بهشرط مصرف آب کافی در کنار آن) و ایجاد احساس سیری را به دنبال دارد.
همچنین به دیابتیها توصیه میشود به جای اینکه غذا را برای خود به یک فشار روانی تبدیل کنند، راهکارهای ساده و درست را در پیش بگیرند. همه اینها در درازمدت سبک زندگی نادرست را اصلاح میکند. مثلا غذاها را بیشتر به صورت آبپز، کبابی یا بخارپز مصرف کنند. همچنین برای بهبود طعم غذاها بهجای روغن، از ادویهها استفاده کنند.
حتی وسایل هم مهم است و میتوان بطریهای روغن دارای اسپری، فرچه روغن یا آرامریز را جایگزین ظرفهای بازاری کرد که ناگهان حجم زیادی روغن از آنها خارج میشود.
علیرضا مهدوی معاون دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت به آتیه آنلاین میگوید: «علت تاکید بر تغذیه این است که وزن بدن متعادل باشد چون چاقی یکی از عواملی است که احتمال ابتلا به دیابت را تا حد زیادی بالا میبرد.»
او ادامه میدهد: «وقتی فرد چاق میشود تعداد سلولهای بدنش هم زیاد میشوند و به انسولین بیشتری نیاز است. در این حالت بدن موفق نمیشود انسولین مورد نیاز را تامین کند و سلولها هم دیگر به آن میزان انسولین جواب نمیدهند. در ادامه بافت چربی مدام بیشتر میشود و مقاومت به انسولین به وجود میآید.»
به گفته مهدوی کاهش وزن بدن در دیابت بسیار مهم است: «در بیماران مبتلا به دیابت کاهش وزن تاثیرات مثبتی دارد. فردی که روزی 40 واحد انسولین مصرف میکند با این میزان تحرک میتواند انسولین را به 35 واحد برساند و این چیز کمی نیست.»
معاون دفتر بیماریهای غیرواگیر تحرک را برای بیماران دیابتی مهم میداند: «اگر فرد فعالیت بدنی منظم تعیین شده یعنی 150 دقیقه در هفته را داشته باشد، درصد مقاومت به انسولین خیلی کمتر میشود.»
اما به گفته او این تحرک بدون یک تغذیه خوب اثربخشی کمی دارد. غذا تاثیر مستقیم بر بدن دارد و با خوردن خوراکیهای مضر، هرچقدر هم ورزش کنیم دیابت کنترل نمیشود.
مهدوی درباره استفاده از آمپولهای لاغری برای کاهش وزن دیابتیها توضیح میدهد: «آمپول حتی در این بیماران باید با تجویز پزشک و اندیکاسیون مشخص استفاده شود و به هیچ وجه نمیتوان خودسرانه از آنها استفاده کرد.
مهدوی توصیه میکند: «شرایط اقتصادی سبدهای تغذیه خانوار را تحت تاثیر قرار میدهد. در حال حاضر استفاده از غذاهای مناسب برای سلامتی هزینه بالایی دارد و ممکن است خانوارهای کم درآمد توانایی تهیه آن را نداشته باشند. اما باید ببینیم در شرایط موجود چه کار میتوانیم بکنیم که موجب افزایش بیماریها نشویم.»
او توضیح میدهد: «غذاهای سنتی ما سالم است اما نکته این است که غذا خوردن مردم هم تغییر کرده است. گرانی را انکار نمیکنیم اما میتوان با همان پولی که سوسیس و کالباس تهیه میشود، سبزیجات خرید.»
به گفته او بخشی از این موضوع عادت زندگی مدرن است وگرنه میتوان به جای پیتزا یک غذای سنتی سالم خورد. اصلاح شیوه زندگی هزینه دارد اما خیلی هم دور از ذهن نیست. فعلا راه دیگری برای این مسئله نداریم و تنها راه این است که سبک زندگی را با همان هزینه اصلاح کنیم.
متخصص تغذیه و رژیم درمانی میگوید: «بعضی از مردم بر این باورند که دیابت عصبی است و داروی خود را سرخود قطع میکنند و به رژیمهای غذایی توصیه شده از طرف افراد بدون تخصص روی میآورند. اما مردم باید بدانند که همیشه بهترین درمان را باید از پزشک متخصص گرفت و نباید به نسخههای ناشناخته اعتماد کرد.»

