کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR) در تازه‌ترین گزارش سالانه آموزش خود با عنوان «مسیرهایی به سوی آینده: آموزش، فرصت و خوداتکایی» اعلام کرد که در سال ۲۰۲۵، حدود ۵.۸ میلیون کودک، معادل ۴۴ درصد از مجموع ۱۳.۱ میلیون کودک پناهنده در سن مدرسه در جهان، از تحصیل خارج بوده‌اند.
«برهم صالح»، کمیسر عالی سازمان ملل برای پناهندگان، گفت: «وقتی به سال‌هایی که خودم به‌عنوان یک پناهنده گذراندم نگاه می‌کنم، اهمیت آموزش را درک می‌کنم. آموزش فرصت‌هایی در اختیارم گذاشت که در غیر این صورت ممکن بود آوارگی آنها را از من دریغ کند. آموزش به من کمک کرد زندگی‌ام را دوباره بسازم و آینده خودم را شکل دهم.»
او افزود: «آموزش، محافظت است؛ اما در عین حال مسیری برای دستیابی به فرصت و خوداتکایی هم محسوب می‌شود. در شرایطی که تامین مالی بشردوستانه و توسعه‌ای با فشار شدیدی روبه‌روست، کاهش بودجه آموزش می‌تواند دهه‌ها سرمایه‌گذاری جمعی را به عقب برگرداند و فرصت‌های یک نسل از جوانان را از بین ببرد.»
گزارش UNHCR نشان می‌دهد که گذار از آموزش ابتدایی به دوره متوسطه همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی دانش‌آموزان پناهنده است.
در سال ۲۰۲۵، ۶۵ درصد از کودکان پناهنده در سن آموزش ابتدایی در مدارس ابتدایی ثبت‌نام کرده بودند، اما این رقم در مقطع متوسطه تنها به ۳۲ درصد می‌رسید.
این گذار برای دختران پناهنده به نقطه‌ای بحرانی نزدیک شده است. در مقطع ابتدایی، میزان حضور دختران و پسران در مدرسه تقریبا مشابه است، اما در دوره متوسطه این شکاف به‌شدت افزایش می‌یابد. فقر، خطرات مربوط به حفاظت، ازدواج زودهنگام و فشارهای دیگر باعث می‌شود شمار بیشتری از دختران نوجوان از تحصیل خارج شوند.
در چنین شرایطی، روند رو به رشد تحصیلات عالی نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری مستمر چه نتایجی می‌تواند داشته باشد. نرخ ثبت‌نام پناهندگان در آموزش عالی در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۱۱ درصد رسید؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴، ۹ درصد بود.
بر اساس گزارش، بیش از ۴۵۰ هزار پناهنده برای نخستین بار در آموزش عالی ثبت‌نام کردند؛ رقمی که بالاترین میزان ثبت‌شده تاکنون است.
این افزایش، UNHCR و شرکای آن را در مسیر دستیابی به هدف ثبت‌نام ۱۵ درصدی پناهندگان در آموزش عالی تا سال ۲۰۳۰ قرار می‌دهد. این هدف از طریق گسترش دسترسی به دانشگاه‌ها، آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، فرصت‌های یادگیری متصل، بورسیه‌های تحصیلی و مسیرهای آموزشی در کشورهای ثالث دنبال می‌شود.
تحصیلات عالی می‌تواند برای زنان و دختران پناهنده تاثیر ویژه‌ای داشته باشد و دسترسی آنان را به مهارت‌ها، مدارک تحصیلی و فرصت‌های شغلی افزایش دهد و در نهایت امکان استقلال اقتصادی بیشتری برای آنها فراهم کند.
با این حال، دسترسی به آموزش عالی همچنان به‌شدت نابرابر است. در بیش از ۸۰ درصد کشورهای گزارش‌دهنده، میزان ثبت‌نام پناهندگان در آموزش عالی در سال گذشته پایین‌تر از میانگین ملی همان کشورها بوده است.
در کشورهای کم‌درآمد و کشورهای درگیر مناقشه هم تنها ۲ درصد از پناهندگان در آموزش عالی تحصیل می‌کردند؛ در حالی که این رقم برای اتباع همان کشورها ۱۳ درصد بود.
سرمایه‌گذاری در آموزش پناهندگان تنها به فراهم کردن فرصت تحصیل برای خود آنها محدود نمی‌شود، بلکه به معنای تقویت نظام‌های آموزشی ملی در کشورهایی است که میزبان پناهندگان هستند.
با افزایش شمار پناهندگانی که در کنار کودکان جوامع میزبان تحصیل می‌کنند، مدارس باید از تعداد کافی معلم، کلاس درس، مواد آموزشی و منابع مالی برخوردار باشند تا ادغام دانش‌آموزان پناهنده در نظام آموزشی در عمل امکان‌پذیر باشد.
UNHCR از جامعه بین‌المللی و شرکای توسعه‌ای خواسته است از بودجه آموزش محافظت کنند و در نظام‌های آموزشی ملی کشورهای میزبان پناهندگان سرمایه‌گذاری بیشتری انجام دهند.
برهم صالح گفت: «هدف ما باید فراتر از این باشد که فقط کودکان را در کلاس‌های درس نگه داریم. آوارگی نباید حدود زندگی یک کودک را تعیین کند.»
او افزود: «کودکی که امروز می‌تواند آموزش ببیند، فردا آمادگی بیشتری خواهد داشت تا مشارکت کند و زندگی خود را اداره کند؛ چه در نهایت به کشور خود بازگردد، چه آینده‌اش را در کشوری که به او پناه داده است بسازد و چه فرصت‌هایی را در جای دیگری دنبال کند.»
صالح در پایان تاکید کرد: «مسئولیت ما این است که اطمینان حاصل کنیم آنها این فرصت را در اختیار دارند.»
