نتیجه پیمایش مرکز پژوهش‌های مجلس: مردم ناراضی از سرعت اینترنت و فیلترینگ

در یک سال گذشته، اینترنت ایران بارها با محدودیت، اختلال و قطعی‌های گسترده روبه‌رو شد و در مقاطع مختلف، دسترسی کاربران و کسب‌وکارها به سرویس‌های بین‌المللی را تحت تأثیر قرار داد. گزارش‌های مختلف از زیان هزاران میلیارد تومانی کسب‌وکارهای اینترنتی، کاهش فروش آنلاین، اختلال در خدمات شرکت‌ها و آسیب به فعالیت استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای کوچک حکایت داشت. طبق برآوردهای سازمان نظام صنفی رایانه‌ای استان تهران، قطعی اینترنت روزانه بین ۳ تا ۵ هزار میلیارد تومان خسارت به کسب‌وکارهای حوزه اقتصاد دیجیتال وارد می‌‌کند. همچنین گزارش منتشر شده از سوی اتاق بازرگانی تهران نشان می‌دهد حدود ۶۰۰ هزار شغل از دست‌رفته در جنگ رمضان، مستقیم یا غیرمستقیم با اختلال در ارتباطات و اینترنت مرتبط بوده است.

حالا نتایج یک نظرسنجی از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس تصویر جدیدی از میزان وابستگی معیشت مردم به اینترنت و آسیب‌های قطع اینترنت بین‌الملل را نشان می‌دهد. براساس نتایج نظرسنجی انجام شده از سوی مرکز «افکارسنجی ملت»، ۴۲٫۸ درصد پاسخ‌گویان گفته‌اند درآمد خودشان یا سرپرست خانوارشان هیچ وابستگی‌ای به اینترنت ندارد. ۳۸٫۱ درصد بخش کمی از درآمدشان را وابسته به اینترنت دانسته‌اند، ۱۲٫۲ درصد بخش زیادی از آن را و ۵٫۷ درصد تمام درآمدشان را. بر این اساس در مجموع همه یا بخشی از درآمد 56 درصد شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی به اینترنت وابسته است.

کاهش درآمد و بیکاری با قطعی اینترنت

از میان پاسخ‌گویانی که معیشتشان به اینترنت وابسته است، ۵۰٫۵ درصد گفته‌اند در پی قطعی اخیر اینترنت بین‌الملل با کاهش درآمد روبه‌رو شده‌اند. ۹٫۶ درصد شغلشان را از دست داده‌اند و ۱٫۹ درصد مجبور به تغییر شغل شده‌اند. تنها ۳۷٫۴ درصد گفته‌اند وضعیت شغلی‌شان تغییری نکرده است.

البته آسیب‌پذیری گروه‌های مختلف یکسان نبوده است. درآمد جوانان بیش از دیگر گروه‌های سنی به اینترنت وابسته است. با بالا رفتن تحصیلات هم این وابستگی بیشتر می‌شود: ۲۸٫۸ درصد دانشگاه‌رفته‌ها گفته‌اند همه درآمدشان یا بخش زیادی از آن به اینترنت وابسته است، در حالی که این رقم برای افراد زیردیپلم ۹٫۹ درصد است. در میان گروه‌های شغلی، شاغلان بخش خصوصی (۲۵٫۵ درصد) و بخش آزاد (۲۵٫۱ درصد) بیشترین وابستگی را دارند.

همچنین شهرنشینان، به‌ویژه ساکنان مراکز استان‌ها، بیش از روستاییان به اینترنت متکی‌اند. در مقابل، روستاییان بیشتر از ثبات شغلی خود خبر داده‌اند و شهرنشینان بیشتر از از دست دادن شغل. بیشترین میزان از دست دادن شغل نیز در خانوارهای با درآمد ماهانه کمتر از ۲۰ میلیون تومان دیده شده است.

اما نتایج این نظرسنجی در شرایطی منتشر شده که فعالان حوزه فناوری و کسب‌وکارهای اینترنتی بارها اعلام کرده‌اند که بعد از اتصال مجدد اینترنت پس از جنگ چهل روزه، اینترنت به وضعیت پیش از قطعی گسترده بازنگشته است. اخیر هم فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، کاهش عمدی سرعت اینترنت در روزهای اخیر را تأیید کرده است. به گفته او «دستگاه‌های متولی گاهی ناچار می‌شوند» سرعت اینترنت را پایین بیاورند و این تصمیم را به اهمیت پایگاه‌های داده و خدمات مبتنی بر اینترنت ربط داده است.

اینترنت کند و گران؛ ۶۴ درصد پاسخ‌گویان از فیلترشکن استفاده می‌کنند

براساس این پیمایش نارضایتی از وضع موجود اینترنت نیز بالاست. کاربران ایرانی هم از سرعت ناراضی‌اند و هم از قیمت. ۵۸٫۸ درصد کاربرانی که در این نظرسنجی مشارکت کرده‌اند، سرعت اینترنت را نامطلوب ارزیابی کرده‌اند و ۳۸٫۷ درصد «رفع فیلترینگ» را اولویت نخست سیاست‌گذاری دانسته‌اند و تنها ۲۱٫۶ درصد از عملکرد دولت چهاردهم در بهبود وضعیت اینترنت رضایت دارند. در میان کسانی که از اینترنت برای خرید و فروش استفاده می‌کنند، نارضایتی بیشتر است و ۷۶٫۷ درصد آنان سرعت را نامطلوب می‌دانند.

از طرف دیگر با وجود دشواری‌ها، به دلیل محدودیت‌های اینترنت، بخش زیادی از شهروندان ناچار به استفاده از فیلترشکن هستند. ۶۴٫۷ درصد پاسخ‌گویان برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنند و ۳۱٫۲ درصد نه. استفاده از فیلترشکن در جوانان (۷۶٫۸ درصد)، دانشگاه‌رفته‌ها (۷۷٫۶ درصد) و ساکنان مراکز استان (۷۲٫۹ درصد) عنوان شده است.

کاربران از قیمت بسته‌های اینترنت موبایل هم رضایت چندانی ندارند. ۲۷٫۸ درصد شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی «اصلاً» راضی نیستند، ۴۵٫۷ درصد رضایت «کمی» دارند و تنها ۱۵٫۲ درصد از قیمت‌ها رضایت «زیاد» یا «خیلی زیاد» دارند. نارضایتی از قیمت و سرعت به هم گره خورده است؛ ۸۶٫۹ درصد کسانی که سرعت را نامناسب می‌دانند، از قیمت بسته‌ها هم ناراضی‌اند و هر چه مدت استفاده روزانه بیشتر باشد، نارضایتی از قیمت هم بالاتر می‌رود.

تفریح و سرگرمی، مهم‌ترین دلیل استفاده از اینترنت

بررسی نتایج این نظرسنجی نشان دهنده استفاده گسترده از اینترنت در بین مشارکت‌کنندگان نیز هست؛ به‌طوری‌که  ۹۶ درصد پاسخ‌گویان کاربر اینترنت‌اند. ۱۶٫۸ درصد کمتر از یک ساعت در شبانه‌روز آنلاین‌اند، ۳۹٫۷ درصد یک تا سه ساعت، ۲۰٫۴ درصد سه تا پنج ساعت، ۸٫۳ درصد پنج تا هفت ساعت و ۹٫۶ درصد حداقل هفت ساعت. جوانان بیشتر از بقیه آنلاین‌اند و سالمندان کمتر. روستاییان هم کمتر از شهرنشینان از اینترنت استفاده می‌کنند.

*در این سؤال، پاسخ گویان مجاز به انتخاب حداکثر دو گزینه بوده‌اند.

در این میان بیشتر کاربران برای «تفریح و سرگرمی» (۳۹٫۷ درصد) و «شبکه‌های اجتماعی» (۳۲٫۱ درصد) آنلاین می‌شوند. همچنین «فعالیت‌های شغلی» ۲۵٫۲ درصد، «امور اداری و بانکی» ۲۴٫۶ درصد، «تحصیل و آموزش» ۲۲٫۵ درصد و «خرید و فروش» ۸٫۹ درصد از دیگر کاربردهای اینترنت عنوان شده است.

اسفاده گسترده پاسخ‌گویان از هوش مصنوعی

در این نظرسنجی اعتماد کاربران به شبکه‌های داخلی و خارجی نیز مورد سنجش قرار گرفته است. در حفظ اطلاعات شخصی، ۳۱٫۱ درصد به شبکه‌های داخلی بیشتر اعتماد دارند، ۲۳٫۴ درصد به شبکه‌های خارجی و ۲۰٫۳ درصد به هر دو. ۲۱٫۱ درصد هیچ‌کدام را قابل اعتماد نمی‌دانند. این اعتماد بین گروه‌ها فرق می‌کند: ۳۲٫۶ درصد جوانان به شبکه‌های خارجی اعتماد دارند، اما میانسالان و سالمندان بیشتر شبکه‌های داخلی را قابل اعتمادتر می‌دانند. با بالا رفتن تحصیلات، اعتماد به شبکه‌های خارجی زیاد می‌شود و اعتماد به داخلی کم.

نتایج این گزارش همچنین نشان می‌دهد هوش مصنوعی در ایران کاربران زیادی دارد؛ به طوری که ۴۱٫۶ درصد پاسخ‌گویان از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند: ۲۶٫۹ درصد گاهی و ۱۴٫۷ درصد عمدتاً. ۲۵ درصد با این ابزارها آشنا هستند ولی استفاده نمی‌کنند، ۹٫۴ درصد فقط نامش را شنیده‌اند و ۲۳٫۹ درصد اصلاً آشنا نیستند. زنان (۴۵٫۱ درصد) بیشتر از مردان (۳۸٫۳ درصد) از این ابزارها استفاده می‌کنند. البته با افزایش سن، آشنایی و استفاده کم می‌شود؛ ۶۰٫۱ درصد سالمندان آشنا نیستند یا فقط نام آن را شنیده‌اند.

در میان کاربران، «چت‌جی‌پی‌تی» با ۷۸٫۶ درصد پرکاربردترین ابزار خارجی است. جمنای ۳٫۹ درصد، دیپ‌سیک و کلاد هر کدام ۳٫۸ درصد و گراک ۱٫۱ درصد را دارند. مهم‌ترین استفاده هوش مصنوعی در بین کاربران نیز آموزش است. بر این اساس کاربردها به ترتیب آموزش و مهارت‌آموزی (۳۰٫۵ درصد)، استفاده‌های شغلی (۲۸٫۹ درصد)، مشاوره پزشکی و حقوقی (۲۰٫۷ درصد) و پژوهش (۱۹٫۲ درصد) است. تولید فیلم و عکس ۱۵٫۸ درصد و مشاوره شخصی و درد دل نیز ۱۵٫۲ درصد سهم دارد. زنان بیشتر برای مشاوره پزشکی، حقوقی و شخصی سراغ آن می‌روند و مردان بیشتر برای کار.

نکته مهم اعتماد بالای کاربران به هوش مصنوعی است. با وجود همه هشدارهایی که در این زمینه وجود دارد، ۷۰٫۱ درصد کاربران اعتماد «زیاد» یا «خیلی زیاد» به پاسخ‌های هوش مصنوعی دارند. بزرگ‌ترین نگرانی آشنایان با این فناوری، از بین رفتن توانایی تفکر و مهارت‌های انسانی است (۳۶٫۱ درصد). پس از آن ارائه اطلاعات غلط و گمراه‌کننده (۲۳٫۱ درصد)، جایگزینی با مشاغل (۱۷٫۷ درصد) و افشای اطلاعات شخصی (۱۴٫۹ درصد) قرار دارد.