پایانههای مسافربری یکی از مکان هایی است که میتوان کودکان و نوجوانان در معرض آسیب را پیش از ماندن طولانی در خیابان شناسایی کرد. رفتوآمد شبانهروزی، حضور مسافران از شهرهای مختلف و امکان جابهجایی سریع باعث شده این فضاها برای مددکاران اجتماعی اهمیت ویژهای داشته باشند.
عبدالمجید رحمانی، مدیرعامل سازمان رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران، میگوید هر ماه دستکم ۲۵ تا ۳۰ کودک و نوجوان کمسنوسال در پایانههای تهران مورد توجه مددکاران قرار میگیرند. به گفته او مددکاران پس از شناسایی با کودک یا نوجوان گفتوگو میکنند و متناسب با شرایط هر فرد درباره ادامه حمایت تصمیم میگیرند.
اگر امکان بازگشت به خانواده یا محل سکونت وجود داشته باشد زمینه بازگشت فراهم میشود و در مواردی که فرد به حمایت بیشتری نیاز داشته باشد بهزیستی، کمیته امداد یا دیگر نهادهای حمایتی وارد کار میشوند. خدمات مشاوره و مددکاری نیز بخشی از این روند است.
حضور کودکان و نوجوانان در معرض آسیب در پایانههای تهران موضوع تازهای نیست. سالهاست تیمهای مددکاری در برخی پایانهها و مراکز حملونقل مستقرند و مواردی را که نیاز به مداخله دارند شناسایی میکنند.
تجربه شهرهای دیگر هم نشان میدهد پایانه میتواند یکی از نخستین نقاط مداخله باشد. در تانزانیا میزهای خدمات اجتماعی در برخی پایانههای اتوبوس ایجاد شده و کارکنان پایانه، رانندگان و پلیس نیز برای شناسایی کودکان در معرض خطر آموزش دیدهاند. در بریتانیا کارکنان بعضی ایستگاههای حملونقل آموزش میبینند تا نشانههای آسیبپذیری کودکان و نوجوانان را تشخیص دهند و موضوع را به نیروهای مسئول گزارش کنند.
در بخشهایی از آمریکا نیز اتوبوسها و ایستگاههای حملونقل بهعنوان نقاط امن معرفی شدهاند تا نوجوانی که در وضعیت بحرانی قرار دارد بتواند مستقیما از راننده یا کارکنان درخواست کمک کند.
وجه مشترک این تجربهها آن است که کار با شناسایی کودک تمام نمیشود. شناسایی فقط شروع مداخله است.
کارشناسان حوزه حمایت از کودکان تأکید میکنند که پیگیری وضعیت کودک پس از بازگشت به خانواده یا ارجاع به نهادهای حمایتی بخش اصلی مداخله است. از نگاه آنها اگر شرایطی که کودک را از خانه دور کرده تغییر نکند احتمال بازگشت دوباره او به همان وضعیت وجود دارد.
به همین دلیل ارزیابی وضعیت خانواده، ادامه ارتباط مددکار با کودک و بررسی شرایط او پس از بازگشت اهمیت دارد. در مواردی که خشونت، آزار یا بحران خانوادگی عامل خروج کودک از خانه باشد بازگرداندن او بدون بررسی شرایط خانه نمیتواند بهتنهایی راهحل باشد.
آمار تازه شهرداری نشان میدهد هر ماه دهها کودک و نوجوان در پایانههای تهران شناسایی میشوند. اگر این روند در طول سال ثابت بماند شمار آنها به حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ نفر میرسد. عددی که اهمیت حضور مددکاران در پایانهها را نشان میدهد اما نتیجه این مداخله را باید در مرحله بعد دید؛ اینکه چند نفر از این کودکان پس از شناسایی به شرایط امنتری رسیدهاند و چند نفر دوباره به همان نقطه برگشتهاند.
