مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامهای را تصویب کرد که بر اساس آن، جهان باید بهتدریج از نقشه سنتی «مرکاتور» فاصله بگیرد و به سمت نقشهای برود که اندازه واقعی قاره آفریقا را دقیقتر نشان میدهد.
در نشست مجمع عمومی در مقر سازمان ملل در نیویورک، نقشه مرکاتور که در قرن شانزدهم طراحی شده بود، رسما کنار گذاشته شد و طرح «زمین برابر» (Equal Earth) که در سال ۲۰۱۸ طراحی شده و مساحت قارهها را دقیقتر نمایش میدهد، بهعنوان گزینه پیشنهادی مطرح شد. در مجموع، ۱۶۴ کشور به این قطعنامه رای مثبت دادند، آمریکا تنها کشوری بود که با آن مخالفت کرد و نماینده این کشور قطعنامه را «زائد» دانست. شش کشور هم رای ممتنع دادند.
البته قطعنامههای سازمان ملل الزامآور نیستند؛ بنابراین کشورها و نهادها مجبور نیستند تنها از نقشه جدید استفاده کنند یا از بهکارگیری مرکاتور منع شوند. با این حال، انتظار میرود این تصمیم به تغییر در برنامههای آموزشی مدارس و همچنین فناوریهای روزمره منجر شود، زیرا نقشه مرکاتور همچنان در آموزش، فناوری و حکمرانی کاربرد گستردهای دارد.
کشور توگو که به نمایندگی از اتحادیه آفریقا کارزار تصویب این قطعنامه را پیش برد، اعلام کرد که این قطعنامه تاکید میکند نمایشهای نامتناسب جغرافیایی، بهویژه نقشه مرکاتور، پیامدهای «شناختی، آموزشی، فرهنگی، ژئوپلیتیکی و اجتماعی ـ اقتصادی» ماندگاری داشته و به کاهش شدید اندازه ادراکشده آفریقا و دیگر مناطق جهان در ذهن جمعی جهانی کمک کردهاند.
«روبر دوسی»، وزیر امور خارجه توگو، پیش از تصویب قطعنامه گفت: «این بحث سیاسی نیست، بلکه بحثی علمی است، زیرا شواهد علمی وجود دارد و همه ما باید واقعیت را بپذیریم.»
نقشه مرکاتور در سال ۱۵۶۹ توسط «ژراردوس مرکاتور»، نقشهنگار فلاندری، برای کمک به دریانوردان در مسیریابی در دریاها طراحی شد. با وجود گذشت نزدیک به پنج قرن، این نقشه همچنان بهعنوان استانداردی جهانی مورد استفاده قرار میگیرد.
مشکل اصلی مرکاتور به شیوه خاص آن در نمایش سطح کروی زمین روی صفحه بازمیگردد: مناطق نزدیک خط استوا بسیار کوچکتر از اندازه واقعی خود دیده میشوند، در حالی که مناطق نزدیک قطبها بهشدت بزرگنمایی میشوند. برای نمونه، در نقشه مرکاتور آفریقا تقریبا هماندازه گرینلند به نظر میرسد، در حالی که مساحت آفریقا ۱۴ برابر قلمرو دانمارکی گرینلند است.
کارزار #CorrectTheMap که از سوی توگو دنبال میشود، خواهان استفاده از طرح «زمین برابر» است؛ نقشهای که در سال ۲۰۱۸ توسط یک تیم بینالمللی از نقشهنگاران طراحی شد. اتحادیه آفریقا در اوت ۲۰۲۵ از این کارزار حمایت کرد و سپس از توگو خواست رهبری تلاش برای تصویب آن را بر عهده بگیرد.
منتقدان مرکاتور سالهاست استدلال میکنند که این نقشه در کلیشههای غربی ریشه دارد. برخی فعالان هم برای توصیف این مسئله از اصطلاح «استعمار نقشهنگارانه» استفاده کردهاند. از نگاه آنان، کوچکنمایی بصری جنوب جهانی و بزرگنمایی کشورهای نیمکره شمالی میتواند به شکلگیری تصورات نادرست درباره وزن و اهمیت مناطق مختلف جهان کمک کرده و حتی سوگیریهای موجود در تجارت بینالمللی، اولویتهای توسعهای و نظامهای آموزشی را تقویت کند.
مورخ آلمانی «آرنو پیترس»، یکی از مشهورترین منتقدان مرکاتور بود که در سال ۱۹۷۳ نقشه جهانی پیترس را ارائه کرد؛ نقشهای که بعدها بهعنوان جایگزینی برای مرکاتور مورد استفاده قرار گرفت.
در فرانسه نیز «ژاننوئل بارو»، وزیر امور خارجه این کشور، پیش از رایگیری از قطعنامه حمایت کرد و گفت فرانسه نقشه مرکاتور را کنار خواهد گذاشت و از نمایشهایی استفاده خواهد کرد که متناسب با کاربردهای مختلف، وفادارتر به مساحت واقعی مناطق و مطابق توصیه نقشهنگاران و دانشمندان باشند. فرانسه از این پس از طرح Eckert IV استفاده خواهد کرد که به طرح «زمین برابر» نزدیک است.
«جیجی انوک»، تحلیلگر ارشد یک شرکت مشاوره ریسک ژئوپلیتیکی مستقر در لندن، معتقد است مرکاتور از نظر بصری ابعاد واقعی آفریقا را کوچک جلوه داده است. او این کارزار را بخشی از تلاش کشورهای آفریقایی برای «نفوذ بیشتر در نهادهای جهانی و کنترل بیشتر بر نحوه بازنمایی قاره» میداند.
توگو قصد دارد در سهماهه نخست سال آینده، با همکاری یونسکو، اتحادیه آفریقا و شرکتهای فناوری مانند گوگل مپس، رویدادی در لومه، پایتخت این کشور، برگزار کند تا نحوه اجرای این قطعنامه را بررسی نماید. دوسی پیش از رایگیری گفت: «به کسانی که میپرسند چرا اکنون؟ میگویم چرا که نه؟ وقتی به نقشه جهان نگاه میکنیم... زمان آن رسیده که روایت را تغییر دهیم.»
او افزود: «وقت آن است که ما در آفریقا مسئولیت تغییر چیزهایی را که خودمان میتوانیم تغییر دهیم، بر عهده بگیریم.»
منبع: گاردین
