سالهای اخیر برای خانوارهای ایرانی فقط با افزایش قیمت کالاهای اساسی و هزینههای روزمره شناخته نمیشود؛ بلکه تغییر در اولویتهای مصرفی، نشانه دیگری از فشار اقتصادی بر زندگی مردم است. بررسی دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد سهم هزینههایی مانند تفریح، سرگرمی و خدمات فرهنگی در سبد مخارج خانوارها بهطور محسوسی کاهش یافته است؛ بهطوریکه این سهم برای خانوارهای شهری از ۲.۹ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۱.۷ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده و برای خانوارهای روستایی نیز از ۲ درصد به ۱.۳ درصد کاهش یافته است. حالا گزارش جدیدی منتشر شده که نشان میدهد مشکلات اقتصادی، وضعیت گردشگری خانوارهای ایرانی را نیز تغییر داده است؛ از جمله اینکه حالا تعداد سفرهای تفریحی هم کمتر شده است.
جدیترین گزارش منتشر شده از سوی مرکز آمار نشان میدهد در فصل بهار سال 1404، در حدود 45 درصد خانوارهای كشور، حداقل یک فرد از اعضای خانوار سفر داشته است. در مقابل در حدود 55 درصد خانوارها در اين فصل هیچ فردی از اعضایشان سفر نداشته است.
در این میان کمتر از نیمی از تعداد سفرهای بومی (داخلی) در فصل بهار سال 1404، با اقامت شبانه (47 درصد) و بقیه سفرها بدون اقامت شبانه (53 درصد) بوده است.
این در حالی است که در بهار سال 1403 نسبت خانوارهایی که سفر داشتند بیش از کسانی بود که به سفر نرفته بودند. بر این اساس در بهار دو سال قبل در حدود 52 درصد خانوارهای كشور، حداقل یک فرد از اعضای خانوار سفر داشته و در حدود 48 درصد خانوارها در اين فصل هیچ فردی از اعضایشان سفر نداشتند.
جزئیات منتشر شده نیز نشان میدهد در بهار 1404 نسبت به زمان مشابه سال پیش از آن تعداد خانوارهای سفر رفته 12 درصد کاهش و تعداد خانوارهای سفر نرفته 19 درصد افزایش یافته است. همچنین بررسی آمار موجود بین سالهای 1390 تا 1404 نشان میدهد با وجود رشد جمعیت در این بازه زمان تعداد خانوارهایی که حداقل یکی از اعضایشان در بهار سال 1404 به سفر رفتهاند کمتر از سال 1391 است.
همچنین بر اساس گزارش جدید در بهار سال 1404، استانهای مازندران، اصفهان، خراسان رضوی، کرمانشاه، تهران، گيلان، فارس، اذربایجان غربی، زنجان و آذربایجان شرقی مقصد بيشترين سفرهای بومی در فصل بهار سال1404 بودهاند.
اقامتگاه اصلی مورد استفاده در سفرهای بومی با اقامت شبانه خانوارها در فصل بهار سال 1404، خانه بستگان و آشنايان با 67 درصد، ويلا و آپارتمان شخصی با 12 درصد، ویلا و آپارتمان اجارهای با 9 درصد، اقامتگاه عمومی با 6 درصد، و سایر اقامتگاه های مورد استفاده با 6 درصد بوده است.
بيشترين سفرهای بومی در فصل بهار سال 1404، با هدف ديدار دوستان و بستگان (41 درصد)، گردش و تفريح (29 درصد)، زیارت (5 درصد) و درمان (15 درصد) انجام پذيرفته است. سفرهای با اهداف فوق در مجموع حدود 90 درصد از سفرها را تشكيل داده است. حدود 10 درصد از سفرها در فصل بهار با سایراهداف نظير آموزش، خريد و کسب و کار و... صورت گرفته است.
با این حال بررسی اطلاعات مربوط به بهار سال 1403 نشان میدهد تعداد سفرهایی که صرفا با هدف گردش و تفریح انجام میشده کمتر شده است که به نظر میرسد مشکلات معیشتی و کاهش قدرت خرید دلیل اصلی این وضعیت باشد. بر این اساس تعداد سفرهای با هدف تفریح با 28.5 درصد کاهش از حدود 19 میلیون سفر در بهار 1403 به 15.4 میلیون سفر در بهار 1404 رسیده است.
همچنین بررسی اطلاعات مربوط به نوع وسیله نقلیه برای سفر رفت نشان میدهد در بهار سال قبل نزدیک به 74 درصد سفرها با وسیله نقلیه شخصی و کمتر از یک درصد سفرها با هواپیما انجام شده است. اما موضوع مهمتر کاهش شدید استفاده از هواپیما نسبت به سال 1403 است؛ به طوری که دادهها کاهش بیش از 41 درصدی استفاده از هواپیما برای سفر رفت را نشان میدهد. این کاهش ممکن است همزمان متاثر از کاهش سفرها و کاهش قدرت خرید مسافران باشد.
در مجموع، آمارهای بهار ۱۴۰۴ نشان میدهد تغییرات اقتصادی فقط میزان سفر ایرانیها را کاهش نداده، بلکه الگوی سفر را نیز دگرگون کرده است. کاهش سهم سفرهای تفریحی، افت استفاده از حملونقل هوایی و وابستگی به خودرو شخصی نشان میدهد خانوارها برای حفظ سفر، به سمت گزینههای کمهزینهتر حرکت کردهاند.
