«ضریب تشدید خطر»؛ النینوی ابرقدرت و تشدید بحرانهای اقلیمی
اگر سرعت فزاینده بحران اقلیمی بهتنهایی برای واداشتن کشورها به اقدام در مذاکرات اقلیمی سازمان ملل در ترکیه کافی نباشد، تهدید بزرگ دیگری هم به وخامت اوضاع دامن میزند: وقوع قویترین پدیده النینو در دستکم هزار سال گذشته.
النینوی «شگفتآور»، پدیدهای طبیعی و دورهای است که در جریان آن آبهای بخش شرقی اقیانوس آرام هر چند سال یکبار گرم میشوند و پیامدهایی موقت، اما جهانی، به همراه میآورند. شدت این پدیده بر فوریت مذاکرات اجلاس کاپ۳۱ درباره تامین مالی اقلیمی برای کشورهای آسیبپذیر افزوده است؛ کشورهایی که اکنون ناچارند برای مقابله با پیامدهای آن، با شتاب دست به کار شوند.
دگرگونی الگوهای آبوهوایی جهان تاکنون به آتشسوزیهای گسترده جنگلی و نابودی محصولات کشاورزی در اندونزی، بالا آمدن آب در مناطق ساحلی آمریکا، خشکسالی شدید در سودان و سیلابهای سنگین در کشورهایی از جمله اکوادور و سومالی منجر شده است. «سلسته سائولو»، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی میگوید: «ما در حال تشدید شدت پدیدههای جوی هستیم و النینو به ضریب تشدید خطر تبدیل خواهد شد.»
خشکسالی در جزایر مارشال، کشوری کوچک در اقیانوس آرام که بخش عمده آب مورد نیازش به بارندگی وابسته است، خسارتهای سنگینی به بار آورده است. این کشور جزیرهای وضعیت اضطراری اعلام کرده است. «کتی جتنلی-کجینر»، نماینده اقلیمی جزایر مارشال میگوید: «با بحرانی چندلایه روبهرو هستیم. تلاش میکنیم آماده شویم، اما خشکسالی از همین حالا آغاز شده است؛ آن هم در شرایطی که باید با بالا آمدن سطح دریاها، تهدید خانهها و منابع آب آشامیدنیمان هم مقابله کنیم.»
شکاف مالی؛ بحران تازه کشورهای آسیبپذیر
سال گذشته، کشورهای ثروتمند توافق کردند میزان تامین مالی برای سازگاری کشورهای فقیرتر با تغییر اقلیم را سه برابر کنند؛ کشورهایی که بیش از دیگران در معرض سیل، موجهای گرما، آتشسوزیهای جنگلی و دیگر پیامدهای مخرب بحران اقلیمی قرار دارند. با این حال، از مجموع ۳۰۵ میلیارد دلار در سال که تا سال ۲۰۳۵ مورد نیاز است، تنها بخش کوچکی تامین میشود. کشورهای ثروتمند هم بهطور مستمر در انجام تعهدات مالی اقلیمی خود عقب ماندهاند.
این کمبود منابع در سال پیش رو، همزمان با تشدید پیامدهای النینو، بیش از پیش احساس خواهد شد. جتنلی-کجینر میگوید: «بسیار ناامیدکننده است که کشورهایی که کمترین سهم را در ایجاد تغییر اقلیم داشتهاند، با صورتحسابهایی روبهرو میشوند که توان پرداختشان را ندارند.»
او اضافه میکند: «النینو فشار بیشتری بر ما وارد کرده و ظرفیت محدودی برای مقابله با آن داریم. برای سازگاری با تغییر اقلیم و جبران خسارتها و زیانهای ناشی از آن، به منابع مالی بسیار بیشتری نیاز داریم؛ میلیاردها دلار بیش از آنچه اکنون دریافت میکنیم. کشورهای ثروتمند میگویند پولی در اختیار ندارند، اما منابع مالی به سمت هوش مصنوعی و هزینههای نظامی سرازیر میشود؛ فقط برای مقابله با تغییر اقلیم پولی وجود ندارد.»
موج تازه گرما، خشکسالی و بحران غذایی
انتظار میرود با رسیدن النینو به اوج خود در ماه دسامبر و ادامه پیامدهای آن در سراسر سال آینده، مجموعهای از بحرانهای مرتبط با یکدیگر شکل بگیرد. سال آینده، با توجه به اثر افزایشی النینو بر دما، تقریبا بهطور قطع گرمترین سال ثبتشده خواهد بود.
در خشکی، موجهای گرما، کمبود محصولات کشاورزی و بارندگیهای بسیار شدید یا ناکافی پیشبینی میشود. در اقیانوسها هم احتمال سفیدشدگی مرجانها بر اثر تنش گرمایی وجود دارد.
«بیل هِر»، دانشمند اقلیم و مدیر اجرایی موسسه «کلایمت آنالیتیکس» میگوید: «این وضعیت اصلا شوخیبردار نیست و شبیه به شتاب گرفتن گرمایش جهانی احساس خواهد شد. میتوان انتظار داشت که شمار فجایع انسانی مرتبط با غذا، آب، خشکسالی و در برخی مناطق سیلابهای شدید افزایش یابد. به نظر نمیرسد هنوز ابعاد واقعی این تهدیدها بهدرستی درک شده باشد.»
شرق آفریقا؛ خطر آوارگی میلیونها نفر
مقامهای سازمان ملل بهویژه درباره وضعیت شرق آفریقا ابراز نگرانی کردهاند. تشدید خشکسالی در این منطقه میتواند افراد بیشتری را ناچار به ترک محل زندگی خود کند. کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) پیشبینی میکند که در پی این پدیده النینو، شمار آوارگان در چهار کشور کنیا، سومالی، سودان جنوبی و اوگاندا ممکن است به سه میلیون نفر برسد.
«آنتون لیس گارسیا»، دستیار کمیسر عالی این نهاد میگوید: «بسیار نگران هستیم، زیرا پیشبینیهای مربوط به النینوی امسال از بدترین وضعیت در تاریخ حکایت دارد.»
او اضافه میکند: «در نقاط مختلف جهان آوارگی اجباری گسترده است، اما اگر بخواهیم فقط بر یک منطقه تمرکز کنیم، شاخ آفریقا و بخش شرقی آن در مرکز نگرانی قرار میگیرد. تولید ذرت در کنیا هماکنون ۴۰ درصد کاهش یافته است. این یعنی غذای کمتری برای پناهندگانی که به این کشور میآیند وجود دارد و توان کنیا برای پذیرش شمار بیشتری از آنان هم محدودتر میشود.»
هشدار فعالان اقلیمی: وعده کافی نیست
فعالان حاضر در اجلاس کاپ۳۱ میگویند وضعیت اضطراری پیشرو، ضرورت اقدام سریع کشورها را بیش از گذشته نشان میدهد. «محمد آدو»، بنیانگذار اندیشکده «پاور شیفت آفریقا» مستقر در کنیا، تاکید میکند: «مردمی که در حال زندگی با پیامدهای بحران اقلیمی هستند، نمیتوانند منتظر دور دیگری از وعدههای دیپلماتیک بمانند. با وعده نمیتوان از محصول کشاورزی محافظت کرد. مردم به منابع و امکاناتی نیاز دارند که در محل و در دسترسشان باشد.»
تشدید النینو بار دیگر شکاف میان تعهدات اعلامشده کشورهای ثروتمند و منابع واقعی در اختیار کشورهای آسیبپذیر را آشکار کرده است. در شرایطی که خشکسالی، سیل، بحران غذایی و آوارگی میتوانند همزمان یکدیگر را تشدید کنند، توان مقابله با پیامدهای تغییر اقلیم بیش از هر چیز به دسترسی به منابع مالی و امکانات عملی وابسته است؛ منابعی که کشورهای آسیبپذیر میگویند هنوز به اندازه کافی دریافت نمیکنند.
منبع: گاردین











