اگر شامگاه ۳۰ تیر در خیابانهای تهران بودید آلودهترین هوای امسال را تنفس کردهاید. شبی که شاخص لحظهای کیفیت هوا تا عدد ۴۱۰ بالا رفت و برای شش ساعت در محدوده خطرناک قرار گرفت بخش زیادی از شهروندان بدون آنکه از شدت آلودگی باخبر باشند در خیابانها تردد کردند. نه پیامکی ارسال شد نه هشداری منتشر شد و نه اطلاعرسانی گستردهای انجام گرفت تا مردم بدانند در آن ساعات بهتر است از حضور در فضای باز خودداری کنند.
بررسی شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نشان میدهد گردوخاک عامل اصلی آلودگی هوا بوده است. وزش شدید باد از عصر ۲۹ تیر کانونهای گردوغبار اطراف تهران و استانهای همجوار را فعال کرد و حجم زیادی از ذرات درشت وارد پایتخت شد. همزمان کاهش رطوبت هوا نیز شرایط را برای خیزش گردوخاک فراهم کرد و باعث شد غلظت ذرات معلق به سرعت افزایش پیدا کند. شاخص برخط کیفیت هوا از ساعت ۱۹ وارد محدوده ناسالم شد و از ساعت ۲۱ تا ۲ بامداد سهشنبه به مدت شش ساعت در محدوده خطرناک قرار گرفت. بیشترین شاخص ثبت شده بر مبنای آلاینده PM10 عدد ۴۱۰ بود و در برخی ایستگاههای جنوب غربی و مرکزی شهر حتی اعداد بالاتری نیز ثبت شد.
هرچند از ساعت ۳ بامداد روند کاهش غلظت ذرات آغاز شد اما اثر این پدیده تا روز بعد ادامه داشت. شاخص ۲۴ ساعته کیفیت هوا در روز ۳۰ تیر بر مبنای PM10 به عدد ۱۸۴ رسید و در محدوده ناسالم برای همه گروهها قرار گرفت. به این ترتیب ۳۰ تیر آلودهترین روز تهران از ابتدای سال شد.
احمد صادقی عضو شورای شهر تهران میگوید شاخص لحظهای ۴۱۰ بر اساس استانداردهای جهانی در محدوده خطرناک قرار میگیرد اما شاخص ۲۴ ساعته ۱۸۴ بوده و در محدوده ناسالم برای همه گروهها قرار داشته است. به گفته او تصمیم برای تعطیلی مدارس و ادارات فقط بر اساس یک عدد اتخاذ نمیشود و کارگروه هماهنگی شرایط آلودگی هوا علاوه بر شاخص آلودگی پیشبینی هواشناسی نوع آلاینده شدت گردوغبار شرایط جوی و ملاحظات خدمات شهری و درمانی را نیز در تصمیمگیری لحاظ میکند.
او با اشاره به اینکه اوج آلودگی از ساعت ۹ شب تا ۲ بامداد رخ داده است میگوید این بازه زمانی عمدتاً با تعطیلی ادارات و بخش زیادی از فعالیتهای روزانه همزمان بوده است. صادقی معتقد است اگر پیشبینیهای هواشناسی نشان داده باشد که آلودگی تا صبح کاهش پیدا میکند همان طور که از ساعت ۲ بامداد روند کاهش آغاز شد تصمیم به تعطیل نکردن ادارات قابل دفاع است اما این تصمیم باید بر پایه پیشبینی معتبر باشد نه صرفاً بر اساس ثبت یک شاخص در گذشته.
این عضو شورای شهر تهران با اشاره به این که صدور هشدار عمومی ضروری است می گوید: «در چنین شرایطی باید از مردم خواسته میشد از تردد و ورزش در فضای باز خودداری کنند پنجرهها را بسته نگه دارند و بیماران قلبی و ریوی سالمندان کودکان و زنان باردار مراقبت بیشتری از خود داشته باشند. همچنین مراکز درمانی و اورژانس نیز میتوانستند در حالت آمادهباش قرار گیرند.»
یکی از خلأهای مدیریت آلودگی هوا در تهران نبودن سازوکار مشخص برای اطلاعرسانی در چنین شرایطی است. ممکن است آلودگی فقط در بخشی از شهر و در یک بازه زمانی کوتاه به سطح خطرناک برسد بدون آنکه میانگین ۲۴ ساعته به حدی برسد که کارگروه اضطرار تشکیل شود. همان اتفاقی که 30 تیرماه رخ داد، در چنین وضعیتی باید از قبل مشخص باشد کدام دستگاه مسئول اطلاعرسانی است و چه نهادی باید هشدار را به مردم برساند.
امروز امکان ارسال پیامک هشدار بر اساس محدوده جغرافیایی وجود دارد و میتوان برای افرادی که در محدوده آلوده حضور دارند به ویژه بیماران قلبی و ریوی سالمندان کودکان و زنان باردار هشدار ارسال کرد .
صادقی دراین رابطه توضیح می دهد: «اپراتورهای تلفن همراه نمیتوانند خودسرانه چنین کاری انجام دهند و حتی اگر سازمان هواشناسی درخواست کند الزامی برای اجرای آن ندارند. به گفته صادقی این موضوع باید در کارگروه هماهنگی شرایط آلودگی هوا تعیین تکلیف شود تا دستگاه مسئول مشخص باشد و اختیارات لازم به آن واگذار شود. در غیر این صورت هر دستگاهی که به صورت مستقل اقدام به ارسال هشدار کند ممکن است خارج از حدود اختیارات قانونی خود عمل کرده باشد.»
نتیجه این بلاتکلیفی همان چیزی است که در شب ۳۰ تیر اتفاق افتاد. تهران برای شش ساعت در وضعیت قهوهای و خطرناک قرار گرفت اما کسانی که در خیابان بودند هشدار روشنی دریافت نکردند. شهر تعطیل نشد و شاید با توجه به کاهش آلودگی از بامداد نیازی هم به تعطیلی نبود اما هشدار دادن به مردمی که همان لحظه در معرض هوای خطرناک بودند موضوع دیگری است که نمیتوان آن را به تشکیل جلسه بعدی کارگروه موکول کرد.
