هزینه‌های بخش آموزش ۶ برابر شد

شاخص قیمت تولیدکننده (Producer Price Index یا به اختصار PPI)، که در گزارش‌های مرکز آمار ایران به آن استناد شده است، بازتاب‌دهنده‌ میانگین قیمت کالاها و خدماتی است که بنگاه‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات به ازای تولیدات خود در داخل کشور دریافت می‌کنند. درواقع، این شاخص تغییرات قیمت را در مبدأ تولید و پیش از رسیدن به مرحله‌ خرده‌فروشی و مصرف‌کننده نهایی اندازه‌گیری می‌کند. شاخص قیمت تولیدکننده به گونه‌ای شاخص پیش‌نگر تورم مصرف‌کننده است و افزایش هزینه‌ها در سطح تولید با یک فاصله‌ زمانی به مصرف‌کننده منتقل می‌شود. البته هر افزایشی در شاخص قیمت تولیدکننده به معنای افزایش در شاخص قیمت مصرف‌کننده نیست؛ چرا که گاهی تولیدکنندگان برای حفظ سهم بازار، افزایش هزینه‌ها را با کاهش سود خود جذب می‌کنند و قیمت نهایی را برای مصرف‌کنندگان تغییر نمی‌دهند.

شواهد آماری

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، در فصل پاییز سال جاری، شاخص قیمت تولیدکننده بخش خدمات 416.3 بوده که نسبت به فصل قبل (تورم فصلی) 10.2 درصد افزایش نشان می‌دهد. این شاخص نسبت به فصل مشابه سال قبل (تورم نقطه به نقطه) 45.1 درصد و در چهار فصل منتهی به فصل جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل (تورم سالانه)، 41.6 درصد افزایش داشته است. به عبارت بهتر، میانگین قیمت دریافتی توسط ارائه‌دهندگان خدمات به ازای تولید خدماتشان در داخل کشور طی 12 ماه گذشته 41.6 درصد افزایش داشته است. نکته قابل توجه در این میان، صعودی بودن هر سه شاخص ماهیانه، فصلی و سالیانه است که نشان‌دهنده‌ فشارهای تورمی پایدار در بخش خدمات است.

بررسی زیربخش‌های خدماتی

بر اساس این گزارش، زیربخش‌های خدمات با رشد قیمت‌های متفاوتی مواجه بوده‌اند. بخش آموزش با ۳۵.۵ درصد بیشترین تورم فصلی را در بین بخش‌ها داشته است. این جهش ناگهانی با آغاز سال تحصیلی همزمان است که نشان‌دهنده‌ اثرگذاری مستقیم تقاضای فصلی و احتمالا افزایش شهریه‌های مدارس و دانشگاه‌ها در این مقطع است.

گروه آب‌رسانی، مدیریت پسماند و فاضلاب با ۸۲.۹ درصد تورم نقطه به نقطه و ۶۹.۱ درصد تورم سالانه، بالاترین فشار هزینه‌های تولید را در بلندمدت تجربه کرده است. این موضوع می‌تواند ناشی از افزایش هزینه‌های زیرساختی یا اصلاح قیمت حامل‌های انرژی و خدمات دولتی باشد. در حالی که این بخش بالاترین تورم سالانه و نقطه به نقطه را دارد، تورم فصلی آن در پاییز تنها ۰.۲ درصد (کمترین میزان) گزارش شده است. این تضاد نشان می‌دهد که جهش قیمتی این بخش در فصول قبلی (احتمالا بهار یا تابستان) رخ داده و اکنون در مرحله‌ ثبات قیمتی قرار دارد اما آثار آن همچنان در نرخ سالانه سنگینی می‌کند.

بخش فعالیت‌های املاک و مستغلات با ضریب اهمیت 28.2، تورم سالانه ۳۸.۴ درصدی را تجربه کرده است. از آنجا که خدمات مسکن وزن بالایی در سبد هزینه‌ها دارد، این سطح از تورم در بخش تولید، به سرعت به تورم مصرف‌کننده (اجاره‌بها) منتقل شده و فشار معیشتی را دوچندان می‌کند.

بخش حمل و نقل با ضریب اهمیت ۳۱.۸ (بالاترین وزن در جدول)، تورم نقطه به نقطه ۵۱.۷ درصدی دارد. رشد قیمت در تولید خدمات حمل و نقل، اثر زنجیره‌ای بر قیمت تمام‌شده سایر کالاها و خدمات دارد که در گزارش مرکز آمار ایران به آن اشاره نشده است.

گروه اطلاعات و ارتباطات با تورم سالانه ۱۲.۲ درصد و نقطه به نقطه ۱۶.۱ درصد، کمترین میزان افزایش قیمت را در بین گروه‌های خدماتی داشته است.

رشد 6 برابری هزینه‌های بخش آموزش

همان‌گونه که اشاره شد، گروه آموزش با ۳۵.۵ درصد، بالاترین میزان تورم فصلی را در میان تمامی گروه‌های خدماتی به خود اختصاص داده است؛ در حالی که تورم فصلی این بخش در تابستان تنها ۶.۲ درصد بود. به عبارت بهتر در پاییز سرعت رشد قیمت‌ها در تولید خدمات آموزشی بیش از ۵.۷ برابر شده است. در حالی که میانگین تورم فصلی بخش خدمات ۱۰.۲ درصد است، بخش آموزش بیش از ۳ برابر میانگین کل رشد قیمت داشته است. همچنین قیمت تولید خدمات آموزشی در پاییز ۱۴۰۴ نسبت به پاییز ۱۴۰۳، معادل ۴۹.۶ درصد افزایش یافته است. از طرف دیگر، عدد مطلق شاخص قیمت برای آموزش به ۴۴۵.۲ رسیده است (بر مبنای سال پایه ۱۴۰۰)، که نشان می‌دهد هزینه‌های تولید در این بخش از سال ۱۴۰۰ تاکنون بیش از ۴.۴ برابر شده است.

اثر فصلی یا تورم ساختاری؟

افزایش شاخص قیمت تولیدکننده در آموزش معمولاً به معنای افزایش حقوق پرسنل، اجاره‌ فضای آموزشی و تجهیزات است. با توجه به اینکه تورم فصلی این بخش (۳۵.۵ درصد) بسیار فراتر از تورم فصلی کل (۱۰.۲ درصد) است، می‌توان نتیجه گرفت که هزینه‌های مدیریتی و نهاده‌های آموزشی در پاییز ۱۴۰۴ دچار یک شوک قیمتی غیرمتعارف شده‌اند. جهش ۳۵.۵ درصدی در فصل پاییز، مستقیماً با بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها و اعمال تعرفه‌های جدید شهریه گره خورده است. با این حال، وقتی تورم نقطه به نقطه (۴۹.۶ درصد) بالاتر از تورم سالانه (۴۱.۷ درصد) قرار می‌گیرد، سیگنال خطرناکی صادر می‌شود: شتاب تورم در این بخش در حال فزونی است و تورم آموزش در سال آینده احتمالاً از میانگین فعلی فراتر خواهد رفت. البته ضریب اهمیت آموزش در سبد خدمات ۷.۲ درصد در نظر گرفته شده که نسبتا عدد پایینی است. اگرچه این عدد کمتر از سهم مسکن و حمل‌ونقل است، اما به دلیل بی‌کشش بودن تقاضای آموزش (به این معنی که خانواده‌ها به راحتی نمی‌توانند تحصیل را از سبد مصرفی خود حذف کنند)، این تورم ۳۵ درصدی شوک روانی و مالی شدیدی به بخش بزرگی از جامعه وارد می‌کند که در ارقام قابل مشاهده نیست.

بررسی تورم تولیدکننده در فصل تابستان و پاییز 1404

تورم فصلی بخش خدمات در تابستان ۹.۸ درصد بود که در پاییز با ۰.۴ واحد درصد افزایش به ۱۰.۲ درصد رسید. تورم نقطه به نقطه در تابستان ۴۲.۰ درصد ثبت شده بود که در پاییز با جهشی ۳.۱ واحد درصدی به ۴۵.۱ درصد افزایش یافت. همچنین تورم ۱۲ ماهه منتهی به تابستان ۳۹.۲ درصد بود که در پایان پاییز به ۴۱.۶ درصد رسید که افزایش ۲.۴ واحد درصدی را نشان می‌دهد. بررسی هر سه شاخص کلان نشان می‌دهند که فشار هزینه‌ها در پاییز نسبت به تابستان نه تنها تخلیه نشده، بلکه شتاب بیشتری گرفته است. مقایسه‌ داده‌های فصل پاییز با تابستان ۱۴۰۴ نشان‌دهنده یک تغییر جهت معنادار در شتاب قیمتی برخی بخش‌هاست. در فصل تابستان، بخش آب‌رسانی و پسماند با تورم فصلی ۴۸.۴ درصد، موتور محرک شاخص بود اما در پاییز این بخش به رکود قیمتی (۰.۲ درصد) رسید و جای خود را به بخش آموزش داد. این نشان می‌دهد تورم در خدمات چرخشی است و هر فصل از زیربخشی به زیربخش دیگر منتقل شود.

تورم حمل‌ونقل، آموزش و مسکن، محرک افزایش قیمت‌ها

گزارش مرکز آمار ایران از تورم تولیدکننده در فصل پاییز ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که بخش خدمات با نوعی تورم چسبنده و شتابان روبروست. در حالی که بخش‌هایی مانند اطلاعات و ارتباطات ثبات نسبی دارند، بخش‌های حیاتی مانند حمل و نقل، آموزش و مسکن با تورم‌های بالای ۴۰ درصد، موتور محرک افزایش سطح عمومی قیمت‌ها هستند. همچنین هر چند افزایش تورم فصلی از ۹.۸ به ۱۰.۲ درصد اندک به نظر می‌رسد اما نشان‌دهنده‌ این است که سیاست‌های انقباضی یا کنترلی در فصل پاییز موفق به مهار شتاب رشد قیمت‌ها در بخش خدمات نشده‌اند.