دیوارهایی برای سکوت

در شهری که صدا هیچ‌وقت خاموش نمی‌شود، «سکوت» به کالایی کمیاب بدل شده است. از بزرگراه‌هایی که شب و روز نمی‌شناسند تا محله‌هایی که با عبور یک اتوبان، آرامش‌شان تکه‌تکه شده؛ آلودگی صوتی حالا یکی از پنهان‌ترین و در عین حال اثرگذارترین بحران‌های زیست‌محیطی تهران است. بحرانی که مدیران شهری می‌گویند برای مهارش، برنامه دارند؛ از نصب دیوارهای صوتی گرفته تا بازنگری طرح‌های کلان شهر.

معاون فنی و مهندسی سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران از انعقاد قراردادهایی تازه برای نصب دیوارهای صوتی در سه نقطه از پایتخت خبر می‌دهد. علیرضا اسفراینی‌نژاد می‌گوید شهرداری تهران متولی مستقیم نگهداری و توسعه این دیوارهاست و در سال جاری، سه قرارداد مشخص برای نصب، نگهداشت و رفع عیوب دیوارهای صوتی و ساتر منعقد شده است.

به گفته او، بزرگراه‌هایی مانند شهید صدر و شهید باقری در اولویت این اقدامات بوده‌اند؛ نقاطی که بر اساس درخواست‌های مردمی و الگوریتم‌های اولویت‌سنجی، بیشترین میزان مواجهه ساکنان با آلودگی صوتی را داشته‌اند. اسفراینی‌نژاد تأکید می‌کند که علاوه بر دیوارهای صوتی، توسعه دیوارهای «ساتر» که مانع دید مستقیم به بزرگراه می‌شوند نیز در برنامه‌های آتی قرار دارد.

هفته گذشته نیز شرکت کنترل کیفیت هوای تهران از پیشرفت برنامه‌ای خبر می‌دهد که نزدیک به یک دهه پیش تصویب شده بود. فاطمه کریمی، مدیرعامل این شرکت، می‌گوید :برنامه عملیاتی کاهش آلودگی صوتی شهر تهران که از سال ۱۳۹۵ وارد فاز اجرایی شده، حالا به مرحله تحقق ۸۰ درصدی رسیده است.

این برنامه با تشکیل «کمیته کنترل و پایش آلودگی صوتی شهر تهران» و با مشارکت معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری، شرکت کنترل کیفیت هوا و سازمان حفاظت محیط‌زیست اجرا می‌شود.

به گفته کریمی، برگزاری حدود ۴۰ جلسه تخصصی و بیش از ۱۵۰ مکاتبه اجرایی نشان می‌دهد که آلودگی صوتی، دست‌کم در سطح سیاست‌گذاری، دیگر موضوعی حاشیه‌ای نیست.

بخشی از اقدامات انجام‌شده، جنبه‌ای زیرساختی و بلندمدت دارد. تهیه نقشه حریم صوتی بزرگراه‌های تهران و بارگذاری آن در طرح تفصیلی شهر، یکی از این گام‌هاست؛ اقدامی که اجرای سخت‌گیرانه مبحث ۱۸ مقررات ملی ساختمان را برای پلاک‌های مجاور بزرگراه‌ها الزامی می‌کند.

تدوین چک‌لیست‌های تخصصی برای مهندسان ناظر، دستورالعمل آزمون صدای اگزوز خودروها و تعیین حدود مجاز صدا در مراکز معاینه فنی، از دیگر اقداماتی است که به گفته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا، برای نخستین‌بار در کشور و حتی منطقه خاورمیانه اجرا شده است.

مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط‌زیست و خدمات شهری شورا هم  تأکید دارد که آلودگی صوتی باید از مبدأ کنترل شود؛ یعنی هم در سیاست‌های حمل‌ونقلی و هم در جلوگیری از تولید یا ورود وسایل نقلیه با آلایندگی صوتی بالا.

او می‌گوید هم‌زمان با بازنگری طرح جامع و تفصیلی تهران، آلودگی صوتی باید به‌عنوان یک ملاحظه جدی کالبدی و زیست‌محیطی دیده شود. به اعتقاد پیرهادی، در پهنه‌های مجاور بزرگراه‌ها، با فاصله‌گذاری مناسب ساختمان‌ها، استفاده از پوشش گیاهی و اقدامات فیزیکی مکمل، می‌توان فشار صوتی بر ساکنان را به‌طور محسوسی کاهش داد.

اما آلودگی صوتی فقط یک مسئله فنی یا عمرانی نیست. حسین محمودی، جامعه‌شناس محیط‌زیست و عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی، می‌گوید اثرات این پدیده در بلندمدت، مستقیماً متوجه روان و رفتار شهروندان است.

به گفته او، تهران شهری پر استرس است و شنیدن مداوم صداهای مزاحم، سطح خشم و پرخاشگری را بالا می‌برد، تعاملات اجتماعی را کاهش می‌دهد و حتی به بروز تعارض‌های خانوادگی و محله‌ای دامن می‌زند. محمودی می‌گوید نزدیکی خانه‌ها به منابع صوتی، هزینه خانوار را هم افزایش می‌دهد؛ از نصب پنجره‌های دوجداره تا عایق‌کاری‌های پرهزینه.

در حالی که تغییر اقلیم و آلودگی هوا به تیترهای ثابت رسانه‌ها تبدیل شده‌اند، آلودگی صوتی هنوز آلاینده خاموش تهران است؛ پدیده‌ای که کمتر دیده می‌شود اما به گفته کارشناسان، در جامعه‌ای با خشم‌های انباشته و تاب‌آوری پایین، می‌تواند به بحرانی اجتماعی بدل شود.