روزنامه گاردین گزارش کرده مذاکرات بینالمللی در ژنو برای دستیابی به معاهدهای الزامآور درباره مهار آلودگی فزاینده پلاستیک، پس از ۶ دور نشست و گفتوگوهای فشرده، بدون نتیجه پایان یافت. نمایندگان ۱۸۴ کشور حاضر در این نشست دو پیشنویس ارائهشده توسط رئیس کمیته، «لوئیس وایاس والدیویسو» را رد کردند و مسیر دستیابی به توافق همچنان نامشخص باقی ماند.
این در حالی است که بسیاری از کشورها و سازمانهای غیردولتی با ناامیدی و حتی خشم از شکست مذاکرات یاد میکنند. فرانسه، اتحادیه اروپا و بیش از ۱۰۰ کشور دیگر تأکید کردند که برای کاهش تولید پلاستیک و حذف محصولات پرخطر هر آنچه در توان داشتند به کار گرفتند، اما مخالفت چند کشور نفتی مانع از تصویب معاهده شد. «اگنس پانیه-روناچر»، وزیر انتقال بومشناختی فرانسه، تصریح کرد که «دستهای ما بسته ماند، زیرا منافع مالی کوتاهمدت چند کشور بر سلامت زمین چربید.»
طبق گزارش هیئت بریتانیا، نمایندگان این کشور «تا لحظه آخر برای یک معاهده بلندپروازانه» تلاش کردند. با این حال، همانطور که «سباستین رودریگز» نماینده کلمبیا بیان کرد «گفتوگوها پیوسته توسط تعداد اندکی کشور که خواهان توافق نبودند، قفل شد.»
آمارها نشان میدهد تنها در سال گذشته، میلیونها تُن پلاستیک وارد اقیانوسها شده است؛ موضوعی که برای کشورهای جزیرهای کوچک مانند تووالو جنبه حیاتی دارد. نماینده این کشور هشدار داد: «اگر همکاری جهانی شکل نگیرد، نه تنها اکوسیستم و امنیت غذایی ما، بلکه فرهنگ و زندگی جزایر ما زیر آوار پلاستیک دفن خواهد شد.»
اما نکته جالب این است که در پیشنویس نهایی، هیچ محدودیتی برای تولید پلاستیک در نظر گرفته نشد و تنها به این نکته اشاره شد که سطح کنونی تولید و مصرف «غیرقابلدوام» است. این موضوع بهویژه با اعتراض عربستان سعودی و کویت همراه بود؛ کشورهایی که تأکید داشتند تولید پلاستیک اساسا نباید در حوزه این معاهده قرار گیرد.
رسانهها و کارشناسان نیز به این بنبست واکنش نشان دادند. «کریستینا دیکسون» از آژانس تحقیقات زیستمحیطی گفت: «تکرار همین روند و انتظار نتیجهای متفاوت، دیوانگی است.» او خواستار تغییر رئیس مذاکرات و استفاده از حق رأی در کمیته شد. «ملیسا اسکای» وکیل ارشد مرکز حقوق بینالملل محیطزیست نیز خاطرنشان کرد: «یا کشورها باید رأیگیری را در دستور کار قرار دهند یا مسیر مذاکرات را به جایی دیگر منتقل کنند.»
در عین حال، نمایندگان چین با لحنی متفاوت از این شکست سخن گفتند. هیئت پکن تأکید کرد که مبارزه با آلودگی پلاستیکی یک «ماراتن طولانی» است و این شکست «آغازی دوباره برای ایجاد اجماع» خواهد بود.
پرسش مهم اما این است که آیا جهان قادر خواهد بود در دور بعدی مذاکرات به توافقی برسد که بتواند روند فزاینده تولید و مصرف پلاستیک را مهار کند؟ یا منافع اقتصادی همچنان آینده زمین را گروگان خواهد گرفت؟
هرچند مذاکرات ژنو به شکست انجامید، اما تجربههای مشابه در تاریخ دیپلماسی محیطزیست نشان داده که حتی پس از سالها بنبست، توافقی جهانی ممکن است. همانطور که یکی از نمایندگان اقیانوسیه یادآور شد: «این پایان ماجرا نیست؛ این شروع آغازِ تلاش بشر برای نجات زمین از پلاستیک است.»
